KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda o'rtacha nominal ish haqi 4,5 mln so'mni tashkil etgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 16,9% o'sishni anglatadi [1]. Shunga qaramay, 2023-yilda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etganligi sababli, real ish haqi o'sishi nominal ko'rsatkichdan ancha past bo'lgan, bu esa aholining xarid qobiliyatiga o'z ta'sirini ko'rsatgan [2]. Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) hisobotlariga ko'ra, global miqyosda ish haqi o'sishi 2022-yilda 1,5% ni tashkil etgan bo'lib, bu so'nggi 15 yildagi eng past ko'rsatkichlardan biri hisoblanadi [3]. Mazkur raqamlar ish haqi shakllanishi jarayonlarining murakkabligini va uning iqtisodiy barqarorlikka bevosita ta'sirini ko'rsatadi, bu esa ushbu masalani chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Ayniqsa, global iqtisodiy o'zgarishlar, texnologik innovatsiyalar va demografik siljishlar sharoitida ish haqi siyosatini samarali boshqarish har bir davlat uchun ustuvor vazifa bo'lib qolmoqda, chunki bu mehnat unumdorligini oshirish, kambag'allikni kamaytirish va ijtimoiy tenglikni ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Mavjud iqtisodiy adabiyotlarda ish haqi shakllanishi masalasiga keng e'tibor qaratilgan bo'lsa-da, bugungi kunda ham ushbu sohada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, ish haqi siyosati samaradorligini oshirish, mehnat unumdorligini oshirish bilan ish haqi o'sishi o'rtasidagi optimal mutanosiblikni topish, shuningdek, turli sohalar va hududlar o'rtasidagi ish haqi farqlarini kamaytirish dolzarb masalalardan hisoblanadi. Bundan tashqari, inflyatsiya sharoitida real ish haqining barqarorligini ta'minlash mexanizmlari, raqamli iqtisodiyotga o'tish jarayonida ish haqi tuzilmasidagi o'zgarishlar va inson kapitaliga investitsiyalarning ish haqi shakllanishiga ta'siri kabi yo'nalishlar yetarlicha o'rganilmagan. Mazkur muammolar milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, aholi farovonligini ta'minlash va barqaror iqtisodiy o'sishga erishish uchun ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligini yanada oshiradi. Ish haqi nazariyasi va amaliyoti bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Adam Smit [5] o'zining "Xalqlar boyligi" asarida ish haqi darajasini belgilaydigan asosiy omillarni, jumladan mehnatning og'irligi, xavf-xatarlar va zarur ko'nikmalar darajasini tahlil qilgan. Karl Mar ...