KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda ish joyidagi yomon mikroiqlim sharoitlari tufayli har yili taxminan 250 ming ishchi jismoniy noqulaylikni his qiladi va bu mamlakat yalpi ichki mahsulotining 0.5-1% gacha yo‘qotishiga olib keladi [1]. Jahon mehnat tashkiloti (JMT) ma’lumotlariga ko‘ra, noto‘g‘ri ish muhiti global miqyosda mehnat unumdorligining 10-15% ga pasayishiga sabab bo‘ladi, bu esa jahon iqtisodiyotiga yillik 2.8 trillion dollardan ortiq zarar yetkazadi [2]. Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan o‘tkazilgan so‘rovnomalar natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston sanoat korxonalarida ishlovchilarning 40% dan ortig‘i yozda yuqori harorat, qishda esa past harorat sharoitida ishlashga majbur bo‘ladi, bu esa kasallanish darajasini 15-20% ga oshiradi [3]. Bunday holatlar ishchilarda stress, charchoq va diqqatni jamlash qobiliyatining pasayishiga olib keladi, natijada mehnat samaradorligi pasayadi va ishlab chiqarishda xatolar soni ortadi [4]. Ushbu mavzu, ya’ni ish joyidagi mikroiqlimning mehnat unumdorligiga ta’siri bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki iqlim o‘zgarishlari va texnologik rivojlanish sharoitida ish muhitini optimallashtirish zarurati ortib bormoqda. Ko‘plab korxonalar raqobatbardoshlikni oshirish va xodimlar farovonligini ta’minlash maqsadida qulay ish sharoitlarini yaratishga e’tibor qaratmoqda. Biroq, ish joyidagi mikroiqlim parametrlarini (temperatura, namlik, havo oqimi) ilmiy asosda boshqarish va uning mehnat unumdorligiga ta’sirini aniq baholash bo‘yicha chuqur tahlillar O‘zbekiston sharoitida yetarli emas [5]. Shuningdek, mavjud muammolarni hal etish uchun kompleks yondashuvlarga, jumladan, iqtisodiy asoslangan tavsiyalar va strategik rejalarga ehtiyoj sezilmoqda. Mavzu o‘rganilganligi darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Fanger (1970) o‘zining “Termal qulaylik” nazariyasi va Fanger modelini ishlab chiqqan bo‘lib, bu model yordamida inson organizmining issiqlik muvozanatini hisobga olgan holda optimal mikroiqlim sharoitlarini aniqlash mumkin [6]. Bu model, bugungi kunda ham binolarni loyihalashda va ish joyidagi qulaylikni baholashda keng qo‘llaniladi. Seppänen, Fisk va Lei (2004) o‘z tadqiqotlarida xona haroratining ofis ishchilarining unumdorligiga ta’sirini o‘rganib, harorat 21-22°C oralig‘ida bo‘lganda unumdorlikning maksimal darajada bo‘lishini ko‘rsatdilar [7]. Wyon (2004) esa, mikroiqlim sharoitlarining kognitiv k ...