KURS ISHI

KIRISH Ishchi kuchining charchoq holati, toliqishi va ishdan qoniqmasligi natijasida yuzaga keladigan samaradorlik pasayishi jahon iqtisodiyotiga har yili milliardlab dollar zarar yetkazadi [1]. Misol uchun, AQSHda xodimlarning stressi va ishdan yonib ketishi tufayli kompaniyalar yiliga 300 milliard dollardan ortiq mablag'ni yo'qotadi, bu esa ishlamay qolish, tibbiy xarajatlar va past mahsuldorlik orqali namoyon bo'ladi [2]. Yaponiyada yuqori ish yuki tufayli yuzaga keladigan o'lim holatlari ("karoshi") ham global miqyosda ishchi kuchining sog'lig'i va samaradorligi bilan bog'liq jiddiy muammolarga e'tibor qaratmoqda [3]. O'zbekistonda ham xodimlar salomatligi va mehnat unumdorligini oshirish masalasi dolzarb bo'lib, Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda ish joyidagi stress va charchoq sababli ishdan ketish holatlari oldingi yilga nisbatan 8,5% ga oshgan [4]. Ishchi kuchi unumdorligini oshirish O'zbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasining asosiy ustunlaridan biri bo'lib, 2030-yilgacha YAIMni ikki barobar oshirish kabi strategik maqsadlarga erishishda muhim rol o'ynaydi [5]. Bugungi kunda texnologik taraqqiyotning shiddatli sur'atlari va raqobatbardosh bozor sharoitlari korxonalardan maksimal darajadagi samaradorlikni talab etmoqda. Biroq, ko'pchilik tashkilotlar ishchi kuchining jismoniy va ruhiy holatini, shuningdek, ularning ish jarayonida tiklanish ehtiyojlarini yetarli darajada inobatga olmayapti. Bu esa ishchilarning tez charchashiga, konsentratsiyaning pasayishiga, xatolar sonining ko'payishiga va pirovardida umumiy ish unumdorligining kamayishiga olib keladi [6]. Ergonomik yondashuvlarning yetishmasligi, ish joyidagi qulay sharoitlar va samarali tanaffus tizimlarining mavjud emasligi xodimlarning ishdan qoniqmasligiga, stress darajasining oshishiga va kadrlar qo'nimsizligiga sabab bo'lmoqda. Shu bois, ishchi kuchi samaradorligini oshirishda tanaffuslar va dam olish zonalarining rolini chuqur o'rganish, ularning ilmiy asoslangan mexanizmlarini tahlil qilish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish hozirgi sharoitda o'ta muhim ahamiyat kasb etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, Perri (2007) o'z tadqiqotida muntazam mikro-tanaffuslarning kognitiv funksiyalarni yaxshilash va xatolarni kamaytirishdagi ahamiyatini isbotlagan [7]. Akerman va Kolli (2009) esa ish joy ...