KURS ISHI

KIRISH Global ishlab chiqarish sanoati 2023-yilda 16 trillion dollardan ortiq hajmni tashkil etib, jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 16 foizini tashkil etdi [1]. O'zbekiston Respublikasida esa sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 703,7 trillion so'mni tashkil etib, o'tgan yilga nisbatan 5,5% ga o'sdi [2]. Shu bilan birga, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va mahsulot sifati bo'yicha indikatorlar hali ham rivojlangan mamlakatlardagi ko'rsatkichlardan sezilarli darajada farq qiladi. Misol uchun, respublikamizda bir ishchiga to'g'ri keladigan qo'shilgan qiymat Yaponiyadagi shunga o'xshash ko'rsatkichdan qariyb 4 barobar kamligi qayd etilgan [3]. Raqamlashtirish darajasi pastligi, resurslardan nooqilona foydalanish va logistika zanjiridagi uzilishlar tufayli korxonalarning xarajatlari o'rtacha 10-15% ga oshmoqda, bu esa mahsulot tannarxiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [4]. Ushbu jihatlar ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish va uning natijalarini yaxshilashni iqtisodiy o'sishning muhim drayveri sifatida dolzarb masalaga aylantirmoqda. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida korxonalar o'z raqobatbardoshligini saqlab qolish uchun ishlab chiqarish jarayonlarida doimiy innovatsiyalar va samaradorlikka erishishga majbur. Ishlab chiqarish jarayonida samaradorlikning yetarli emasligi nafaqat korxona daromadliligini pasaytiradi, balki resurslarning isrof bo'lishiga, ekologik yukning ortishiga ham olib keladi [5]. Ayni paytda, O'zbekistonda Industry 4.0 texnologiyalarini joriy etish orqali xarajatlarni o'rtacha 20-25% ga qisqartirish, ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishni 15% ga oshirish imkoniyatlari mavjud [6]. Shunday qilib, mazkur kurs ishi ishlab chiqarish jarayonlarini nazariy va amaliy jihatdan chuqur tahlil qilib, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan bo'lib, bu iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi uchun muhim hisoblanadi. Ishlab chiqarish jarayonlari va ularning natijalari masalasi iqtisodiy nazariya va amaliyotda qadimdan o'rganilib kelingan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvning samaradorlikni oshirishdagi rolini asoslab bergan, bu zamonaviy ishlab chiqarishning asosiy tamoyillari ...