KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi 664.8 trillion so'mni tashkil etib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 5.5% ga oshgan [1]. Bu o'sish asosan qayta ishlash sanoati hisobiga yuz bergan bo'lib, uning ulushi umumiy sanoat ishlab chiqarishda 82.5% ni tashkil etadi [1]. Xususan, mashinasozlik va metallni qayta ishlash sanoati 19.3% ga, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish 11.2% ga, to'qimachilik sanoati esa 8.7% ga o'sgan [2]. Global miqyosda esa, ishlab chiqarish sanoati 2023-yilda 16.5 trillion dollarlik qiymatga ega bo'lib, bu global YaIMning taxminan 16% ini tashkil etadi [3]. Prognozlarga ko'ra, 2030-yilga borib global ishlab chiqarish sanoati hajmi 25 trillion dollarga yetishi kutilmoqda, bu esa innovatsiyalar va raqamlashtirishning asosiy drayveri bo'lib qoladi [3]. Ushbu raqamlar ishlab chiqarishning iqtisodiy o'sish va barqaror rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi shiddatli globallashuv va texnologik inqilob davrida ishlab chiqarishning mohiyati, uning turlari hamda umumiy va pirovard natijalarini chuqur o'rganish alohida ahamiyat kasb etadi. Raqobatning kuchayishi, iste'molchilar talablarining o'zgarishi va resurslarning cheklanganligi sharoitida korxonalar samaradorlikni oshirish, isroflarni kamaytirish va qo'shilgan qiymat yaratish orqali o'z raqobatbardoshligini ta'minlashga intilmoqda. Shu bilan birga, Industry 4.0 kontseptsiyasi va yashil iqtisodiyotga o'tish kabi tendentsiyalar ishlab chiqarish jarayonlariga yangi talablar qo'ymoqda. O'zbekistonning sanoat siyosatida ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish va diversifikatsiya qilish ustuvor yo'nalishlardan biri hisoblanadi [4], biroq bu borada bir qator hal etilmagan muammolar, jumladan, yuqori energiya sarfi, ishlab chiqarish tannarxining yuqoriligi, texnologik eskirish va kichik-o'rta biznesning innovatsion salohiyatini to'liq ro'yobga chiqara olmaslik kabi masalalar mavjud [5]. Ushbu kurs ishi aynan shu kabi dolzarb masalalarga e'tibor qaratib, ularning yechimlariga ilmiy va amaliy asos yaratishni maqsad qilgan. Ishlab chiqarishning nazariy va amaliy jihatlari dunyo miqyosida ko'plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvning ishlab chiqarish samaradorligiga ta'sirini asoslab berdi [6]. Karl Mark ...