KURS ISHI

KIRISH Jahon miqyosida ishlab chiqarish sanoati har yili o'rtacha 3.5% dan 4.5% gacha o'sish sur'atlarini namoyish etmoqda, bu esa global yalpi ichki mahsulotning (YAIM) taxminan 16% ni tashkil etadi [1]. O'zbekistonning ishlab chiqarish sektori so'nggi besh yilda jadal rivojlanib, 2023-yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi 668.7 trillion so'mni tashkil etdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 5.6% o'sishni ko'rsatadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda qayta ishlash sanoatining YAIMdagi ulushi 23.4% ga yetdi [2]. Mazkur o'sish sur'atlari resurslardan samarali foydalanish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish zaruratini yanada oshirmoqda. Korxonalar o'rtasidagi raqobatning kuchayishi, energiya resurslariga bo'lgan talabning ortishi va ekologik me'yorlarning qat'iylashuvi ishlab chiqarish samaradorligini oshirishni iqtisodiy barqarorlikning asosiy drayverlaridan biriga aylantirmoqda. Bugungi kunda ishlab chiqarish korxonalari o'z mahsulotlarining raqobatbardoshligini ta'minlash, xarajatlarni minimallashtirish va bozor talablariga moslashish uchun samaradorlikni oshirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarni izlamoqda. Shu nuqtai nazardan, ishlab chiqarish samaradorligini tahlil qilish, unga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash va ularni optimallashtirish mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb ilmiy va amaliy muammo hisoblanadi. O'zbekiston sharoitida sanoatda raqamlashtirish darajasi va avtomatlashtirishning yetarli emasligi, eskirgan uskunalar parkining mavjudligi, malakali kadrlar taqchilligi va ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarishda zamonaviy usullardan foydalanishning cheklanganligi kabi bir qator muammolar ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga to'sqinlik qilmoqda. Shu sababli, bu mavzu bo'yicha chuqur tadqiqotlar o'tkazish, yangi ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va mamlakat sanoat salohiyatini oshirish uchun katta ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlarga boydir. Jumladan, **Michael Porter (1985)** o'zining "Raqobat ustunligi" asarida qiymat zanjiri tahlili orqali korxona samaradorligini oshirish yo'llarini ko'rsatib bergan [5]. **Eliyahu Goldratt (1984)** "Maqsad" nomli kitobida cheklovlar nazariyasini (TOC) ishlab chiqqan bo'lib, bu nazariya ishlab chiqarish jarayonlaridagi "bo'g'in"larni aniqlash va ularni optimallashtirish orqali umumiy sam ...