KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yilgi yalpi ichki mahsuloti (YaIM) oʻsish sur’ati 6%ni tashkil etib, sanoat ishlab chiqarishi hajmi 6.4%ga, investitsiyalar hajmi esa 22.1%ga oshgan [1]. Bu raqamlar mamlakat iqtisodiyotining barqaror oʻsishini koʻrsatsada, ishlab chiqarish samaradorligini yanada oshirish orqali global raqobatbardoshlikni taʼminlash dolzarb masala boʻlib qolmoqda. Misol uchun, 2023-yilda qayta ishlash sanoatida ishlab chiqarish hajmi 6.8%ga oʻsgan boʻlsa-da [1], ushbu sohada resurslardan foydalanish samaradorligi boʻyicha hali ham ulkan salohiyat mavjud. Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, ishlab chiqarish samaradorligini 1%ga oshirish YaIMning 0.5-0.7%ga oʻsishiga olib kelishi mumkin [2]. Shu bois, ishlab chiqarish samaradorligi koʻrsatkichlarini tahlil qilish va uni oshirish yoʻllarini aniqlash Oʻzbekistonning iqtisodiy barqarorligini taʼminlash va eksport salohiyatini mustahkamlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida yanada dolzarblashmoqda. Ishlab chiqarish jarayonlarida yuqori qoʻshimcha qiymat yaratish, xarajatlarni optimallashtirish va resurslardan oqilona foydalanish strategik ustuvor vazifa hisoblanadi. Oʻzbekiston iqtisodiyotining sanoatlashuv bosqichida turganini inobatga olsak, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish nafaqat korxonalar darajasida raqobatbardoshlikni kuchaytiradi, balki mamlakatning eksport salohiyatini oshirishga va aholi farovonligini yaxshilashga ham xizmat qiladi. Mavjud resurslardan samarali foydalanish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va menejment tizimini takomillashtirish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish Oʻzbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishining asosiy omillaridan biridir. Biroq, bu yoʻnalishda yechilmagan muammolar qatoriga korxonalar darajasida samaradorlikni baholashning universal va amaliy mexanizmlarining yetishmasligi, zamonaviy texnologiyalarni joriy etishdagi moliyaviy va texnik cheklovlar, shuningdek, kadrlar malakasini oshirish zaruriyati kiradi. Ishlab chiqarish samaradorligi nazariyasi va amaliyoti boʻyicha jahon miqyosida koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik iqtisodchi Robert Solow (1956) oʻzining "oʻsish modellari"da iqtisodiy oʻsishda texnologik taraqqiyotning muhim rolini koʻrsatib bergan va ishlab chiqarish funksiyasida texnologik oʻzgarishlarni ekzogen omi ...