KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat sanoat ishlab chiqarishi hajmi 664,5 trillion so‘mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 5,6% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Ushbu o‘sish sur’atlari jahon iqtisodiyotidagi o‘rtacha ko‘rsatkichlardan yuqori bo‘lsada, xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash uchun ishlab chiqarishni yanada kengaytirish va ta’minot zanjirini optimallashtirish (yo‘llarni qisqartirish) strategik ahamiyat kasb etmoqda [2]. Xususan, global ishlab chiqarish sanoati hajmi 2023-yilda 16,5 trillion AQSh dollariga yetgan bo‘lib, bu ko‘rsatkichning 2028-yilga borib 20 trillion AQSh dollaridan oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa O‘zbekiston korxonalari uchun xalqaro bozorlarda o‘z o‘rnini topish va eksport salohiyatini oshirish zaruratini ta’kidlaydi [3]. Ishlab chiqarishni kengaytirish mamlakatning iqtisodiy xavfsizligini mustahkamlash, aholi bandligini ta’minlash va innovatsion rivojlanishga turtki berishda muhim rol o‘ynaydi [4]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyoti murakkab geosiyosiy sharoitlar, global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va doimiy o‘zgaruvchan bozor talablari bilan xarakterlanadi. Bunday sharoitlarda korxonalarning raqobatbardoshligini ta’minlash, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va bozorga mahsulot yetkazib berish vaqtini qisqartirish dolzarb vazifadir [5]. O‘zbekiston iqtisodiyotidagi ishlab chiqarish korxonalari hali ham logistika xarajatlarining yuqoriligi, ta’minot zanjirining shaffof emasligi, texnologik eskirish va malakali kadrlar yetishmovchiligi kabi muammolarga duch kelmoqda [6]. Bu esa mahsulot tannarxining oshishiga, bozorga chiqish muddatining kechikishiga va pirovardida mamlakatning eksport salohiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, ishlab chiqarishni sifat va miqdor jihatidan kengaytirish bilan birga, ta’minot zanjiridagi ortiqcha bosqichlarni bartaraf etish va qiymat zanjirini samarali boshqarish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish masalasi ilmiy tadqiqotlar va amaliy yechimlarni talab etadi [7]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar ishlab chiqarishni kengaytirish va ta’minot zanjirini optimallashtirish muammolarini tadqiq etganlar. Misol uchun, Maykl Porter (Michael Porter) o‘zining “Raqobat strategiyasi” asarida qiymat zanjiri tahlili (Value Chain Analy ...