KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yil yakuni bo'yicha ishsizlik darajasi 7,9% ni tashkil etdi [1], bu 2022-yilga nisbatan 0,6 foiz punktga kamaygan bo'lsa-da, mehnat bozoridagi muammolar dolzarbligini saqlab qolmoqda. Xususan, yoshlar ishsizligi 12,9%, ayollar ishsizligi esa 10,7% ni tashkil etgani [2], aholining ayrim qatlamlari bandligini ta'minlashda qiyinchiliklar mavjudligini ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) ma'lumotlariga ko'ra, global ishsizlik darajasi 2023-yilda 5,1% ni tashkil etgan [3], bu iqtisodiy o'sish sur'atlarining sekinlashishi va geosiyosiy keskinliklar sharoitida bandlikni ta'minlashning muhimligini yana bir bor ta'kidlaydi. Ishsizlikning iqtisodiy sabablari, jumladan, friksion, strukturaviy va siklik ishsizlik turlari hamda ularning mamlakat iqtisodiyotiga ta'siri chuqur tahlil etilishi zarur. Mazkur tadqiqot ishsizlik muammosining ijtimoiy-iqtisodiy xavflarini kamaytirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqish nuqtai nazaridan muhim ahamiyat kasb etadi. Global iqtisodiyotning o'zgaruvchanligi, raqamli transformatsiya jarayonlari va yangi texnologiyalarning jadal rivojlanishi mehnat bozoriga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda, bu esa mavjud kasblarning dolzarbligini yo'qotishi va yangi kasblar paydo bo'lishiga olib kelmoqda. O'zbekiston sharoitida aholi tarkibidagi yoshlarning ulushi yuqoriligi va mehnat bozoriga har yili kirib kelayotgan yangi ishchi kuchi hajmining katta ekanligi [4], bandlik masalasiga tizimli yondashuvni talab qiladi. Ushbu muammolarni bartaraf etish, samarali bandlik siyosatini ishlab chiqish va ishsizlikni kamaytirish orqali barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash ushbu mavzuning dolzarbligini asoslaydi. Ishsizlik muammosi iqtisodiy nazariyaning markaziy masalalaridan biri bo'lib, uning sabablari va oqibatlari bo'yicha ko'plab xalqaro tadqiqotlar o'tkazilgan. Jon Meynard Keyns (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida ishsizlikni samarali talabning yetishmasligi bilan bog'lab, davlatning iqtisodiyotga aralashuvi zarurligini ta'kidlagan [5]. Milton Fridman (1968) "Tabiiy ishsizlik darajasi" konsepsiyasini ilgari surib, inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi Fisher egri chizig'ini tanqid ostiga olgan holda, pul-kredit siyosati faqat inflyatsiyaga ta'sir qilishini, ishsizlik esa uzoq muddatda o'zining tabiiy darajasiga qaytishini asoslagan [6]. Robert Lu ...