KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakuni holatiga koʻra, Oʻzbekistonda ishsizlik darajasi 6,8% ni tashkil etdi, bu oldingi yilga nisbatan 0,2 foiz punktga kamayganini koʻrsatadi [1]. Yoshlar ishsizligi 11,8% [1], ayollar ishsizligi esa 9,1% [1] darajasida qolmoqda, bu esa mehnat bozoridagi muayyan qatlamlar uchun dolzarb muammolar saqlanib qolayotganidan dalolat beradi. Xususan, 2023-yil davomida mehnatga layoqatli aholi soni 19,7 million kishini tashkil etgan boʻlsa, shundan 18,3 million nafari band boʻlgan, ammo rasman ishsiz deb topilganlar soni 1,3 million kishidan oshdi [1]. Jahon miqyosida esa, 2023-yilda global ishsizlik darajasi 5,1% ni tashkil etdi [2], ammo bu koʻrsatkich mintaqalar va davlatlar kesimida sezilarli farqlanadi. Masalan, Yevropa Ittifoqida ishsizlik darajasi 6,0% atrofida boʻlsa [3], ayrim rivojlanayotgan mamlakatlarda 10% dan yuqori boʻlishi mumkin [2]. Bu raqamlar, ishsizlikning nafaqat ijtimoiy, balki makroiqtisodiy barqarorlikka ham jiddiy taʼsir koʻrsatuvchi murakkab hodisa ekanligini anglatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki ishsizlik nafaqat iqtisodiy oʻsishni cheklaydigan omil, balki aholi farovonligiga bevosita taʼsir etuvchi ijtimoiy muammo hisoblanadi. Global iqtisodiyotdagi oʻzgarishlar, jumladan, texnologik taraqqiyot, raqamlashtirish va pandemiyaning oqibatlari mehnat bozoriga yangi talablar qoʻymoqda va ishsizlikning yangi turlarini keltirib chiqarmoqda. Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda aholining demografik oʻsishi, mehnat resurslarining ortib borishi va bandlikni taʼminlash mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi tufayli bu muammo yanada keskin tus olmoqda. Shu sababli, ishsizlik turlarini chuqur tahlil qilish, ularning iqtisodiy sabablarini aniqlash va samarali siyosat ishlab chiqish uchun ilmiy asoslar yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Aks holda, yuqori ishsizlik darajasi iqtisodiy tanglikni kuchaytirishi, aholi oʻrtasida norozilikni keltirib chiqarishi va umumiy ijtimoiy barqarorlikka salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Masalan, Mehnat iqtisodiyotini oʻrganish instituti (Institute for the Study of Labor, IZA) hisobotlariga koʻra, ishsizlikning har bir foiz punktiga oʻsishi mamlakat YaIMini 1-2% ga kamaytirishi mumkin [5]. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha, ishsizlik muammosi jahon iqtisodiyotida uzoq yillardan beri muhim tadqiqot obyekti boʻlib kelgan. Dastlab, J ...