KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, jahon miqyosida venchur kapitali investitsiyalarining umumiy hajmi 345,7 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, bu global iqtisodiyotda tadbirkorlik kapitalining strategik ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi [1]. Xususan, 2022-yilda startaplarga kiritilgan investitsiyalar umumiy miqdori 593 milliard dollarga yetgan [2]. O'zbekistonda esa, tadbirkorlik subyektlarining umumiy soni 2023-yil yakuniga ko'ra 590 mingdan oshgan [3]. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 55% ni tashkil etmoqda, bu esa tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini ta'kidlaydi [4]. So'nggi besh yilda mamlakatda tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanuvchilar soni 1,5 barobarga o'sgan [5]. Bu raqamlar tadbirkorlikning nafaqat iqtisodiy rivojlanishning muhim drayveri ekanligini, balki jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy farovonligini ta'minlashda ham markaziy o'rin tutishini ko'rsatadi. Bugungi shiddatli global iqtisodiy raqobat va o'zgaruvchanlik sharoitida tadbirkorlik va tadbirkorlik kapitalining samarali boshqaruvi har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Texnologik innovatsiyalar, raqamli transformatsiyalar va yangi bozorlar paydo bo'lishi tadbirkorlardan tezkor moslashuvchanlikni va moliyaviy resurslarni optimal taqsimlashni talab qiladi. Biroq, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash mexanizmlari, ayniqsa venchur kapitali va innovatsion moliyalashtirish instrumentlari yetarli darajada rivojlanmagan. Tadbirkorlik kapitaliga kirishdagi qiyinchiliklar, yuqori risklar va moliyaviy bilimlarning yetishmasligi mamlakatdagi startaplarning erta bosqichida o'sishiga to'sqinlik qilmoqda. Shuningdek, tadbirkorlik faoliyatining samaradorligini baholash va risklarni boshqarish bo'yicha ilmiy asoslangan metodologiyalar yetarli darajada takomillashtirilmaganligi bu sohadagi muammolarni yanada chuqurlashtiradi. Tadbirkorlik va tadbirkorlik kapitali nazariyasi jahon iqtisodiy fikrida uzoq yillardan buyon o'rganib kelinmoqda. Jozef Shumpeter (1934) o'zining "Iqtisodiy rivojlanish nazariyasi" asarida tadbirkorlikni iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayveri sifatida ta'riflab, yangiliklarni joriy etish orqali "ijodiy vayronkorlik" jarayonini boshlashini ilgari surdi [6]. Frenk Nayt (1921) o'zining "Risk, noaniqlik va foyda" nomli fundamental ishida t ...