KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonning yalpi ichki mahsuloti (YAIM) 90,8 milliard AQSh dollariga yetdi, bu o'tgan yilga nisbatan 6,0% o'sishni ko'rsatadi [1]. Ushbu o'sish sur'ati aholi jon boshiga YAIMda ham o'z aksini topib, 2520 dollarni tashkil etdi [1]. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligining ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatdagi jami kapital qo'yilmalar hajmi qariyb 374,2 trillion so'mni tashkil etgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 22,6% ga ko'pdir [2]. Xususan, asosiy kapitalga yo'naltirilgan investitsiyalar 2023-yilda 370,1 trillion so'mga yetgan, shundan 29,8% ni xorijiy investitsiyalar va kreditlar tashkil etgan [2]. Aholining iste'mol xarajatlari esa 2023-yilda jami YAIMning 65% dan ortig'ini tashkil etib, iqtisodiy o'sishning muhim drayverlaridan biri bo'lib qolmoqda [3]. Ushbu raqamlar iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash hamda uzoq muddatli iqtisodiy o'sishga erishishda muhim o'rin tutishini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan yuqori inflyatsiya, geosiyosiy beqarorlik va global ta'minot zanjiridagi uzilishlar sharoitida iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni tushunish va ularni samarali boshqarish har qachongidan ham dolzarbdir. Xususan, O'zbekistonda iqtisodiy islohotlar chuqurlashib borayotgan bir sharoitda, aholining real daromadlari va iste'mol xarajatlari dinamikasi, jamg'arma normalari hamda investitsiya faolligi mamlakatning barqaror rivojlanish traektoriyasini belgilab beruvchi asosiy omillar hisoblanadi. Mamlakatdagi yuqori demografik o'sish, iste'molchilarning o'zgaruvchan ehtiyojlari va moliyaviy bozorlarning rivojlanishi iste'mol xatti-harakatlarini tushunishni, jamg'armalarni samarali investitsiyalarga yo'naltirish mexanizmlarini takomillashtirishni talab qiladi. Shuningdek, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, ichki jamg'armalarni investitsiya manbaiga aylantirish va ushbu jarayonlarni qo'llab-quvvatlovchi siyosat mexanizmlarini yaratish bo'yicha hal etilmagan bir qator muammolar mavjud bo'lib, ushbu tadqiqot aynan shu muammolarni o'rganishga qaratilgan. Iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar iqtisodiyot nazariyasining markaziy masalalaridan biri bo'lib, ushbu sohada qator taniqli olimlar fundamental tadqiqotlar olib borganlar. Jon Meynard Keyns (1936) o'zining "Ish bilan ta'minl ...