KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlarining umumiy soni 2023-yil yakuniga ko'ra 560 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulotning qariyb 56% ini tashkil etdi [1]. Shuningdek, 2022-yilda kichik biznes sektori mamlakat eksportining 29% ga yaqinini ta'minlab, iqtisodiyotdagi muhim o'rnini mustahkamladi [2]. Bu ko'rsatkichlar o'sish dinamikasini namoyish etayotgan bir paytda, iqtisodiy barqarorlik va rivojlanishni ta'minlash uchun tarixiy iqtisodiy fikrlar, xususan, O'rta asrlar davri iqtisodiy qarashlarini chuqur o'rganish muhim ahamiyat kasb etadi. Negaki, ushbu davrdagi adolatli narx (justum pretium), foiz (usury) masalalariga yondashuvlar, xayriya fondlari (vaqf) va kasbiy uyushmalar (gildiyalar) faoliyati bugungi kunda ham ijtimoiy adolat, barqaror rivojlanish va tadbirkorlik etikasini shakllantirishda dolzarb bo'lib qolmoqda [3]. Hozirgi globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida iqtisodiy rivojlanishning g'oyaviy asoslarini mustahkamlash, bozor munosabatlarida axloqiy me'yorlarni shakllantirish, ishonchli va adolatli savdo tizimini qurish dolzarb muammolardan hisoblanadi. O'rta asr iqtisodiy fikrida uchraydigan "adil narx" (justum pretium) tushunchasi [4], foydani asossiz oshirishni qoralash hamda xayriya va ijtimoiy mas'uliyatni rag'batlantirishga qaratilgan g'oyalar bugungi kunda ham iste'molchi huquqlarini himoya qilish, kartel kelishuvlariga qarshi kurashish va korporativ ijtimoiy mas'uliyatni oshirishda amaliy ahamiyatga ega. Shu bilan birga, O'rta asr davrida shakllangan vaqf tizimlari hamda zakot mexanizmlari ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish, barqaror xayriya faoliyatini tashkil etish va kambag'allikni qisqartirishda yangi yondashuvlarni taklif etishi mumkin [5]. Mavjud muammolar shundan iboratki, ushbu tarixiy qadriyatlarni zamonaviy iqtisodiyot talablariga moslashtirish va ularning amaliy qo'llanish mexanizmlarini ishlab chiqish bo'yicha kompleks tadqiqotlar yetarli darajada emas. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lib, ko'plab olimlar O'rta asrlar iqtisodiy qarashlarini chuqur tahlil qilganlar. Masalan, Joseph Schumpeter (1954) o'zining "Iqtisodiy tahlil tarixi" asarida skolastika iqtisodchilari, xususan, Aquinalik Tomasning "adil narx" tushunchasiga oid qarashlarini batafsil yoritib, uning zamonaviy narx nazariyalariga ta'sirini ko'rsatgan [6]. Odd Langholm (1984) "O'rta asr iqtisodiyoti nazariya ...