KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 100,0 milliard AQSh dollaridan oshdi [1], bu soʻnggi yillarda mamlakat iqtisodiyotidagi barqaror oʻsish tendensiyasini yaqqol koʻrsatadi. Ushbu davrda YaIM real oʻsish surʼati 6,0% ni tashkil etib, Markaziy Osiyo mintaqasidagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biri boʻldi [2]. Xususan, sanoat ishlab chiqarish hajmi 6,0% ga [3], xizmatlar sohasi esa 6,8% ga oʻsdi [4], bu esa iqtisodiy oʻsishning diversifikatsiyalangan xususiyatidan dalolat beradi. Shuningdek, aholi jon boshiga YaIM 2829 AQSh dollariga yetdi [1], bu mamlakatning umumiy iqtisodiy rivojlanishida sezilarli yutuqlarga erishilganini koʻrsatadi. Makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlash va investitsion jozibadorlikni oshirishda ushbu koʻrsatkichlarning doimiy tahlili va monitoringi muhim ahamiyat kasb etadi. Milliy iqtisodiyot koʻrsatkichlari tizimining tahlili iqtisodiy siyosatni shakllantirish, resurslarni samarali taqsimlash va kelajakdagi iqtisodiy oʻsish prognozlarini tuzishda fundamental rol oʻynaydi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi oʻzgaruvchan tendensiyalar, jumladan, globallashuvning kuchayishi, texnologik inqiloblar va geosiyosiy keskinliklar sharoitida milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini taʼminlash dolzarb muammo hisoblanadi. Bu borada Oʻzbekiston iqtisodiyoti ham bir qator chaqiriqlarga duch kelmoqda, jumladan, yuqori qoʻshimcha qiymatli mahsulot ishlab chiqarishni oshirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni kuchaytirish va milliy valyuta barqarorligini saqlash. Bu muammolarni samarali hal etish milliy iqtisodiy koʻrsatkichlarning chuqur tahlili va ularning asosida ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilishni talab qiladi. Milliy iqtisodiyot koʻrsatkichlari tizimi va ularning tahlili masalasi iqtisodiy fanlar rivojida uzoq va boy tarixga ega. Jahon miqyosida Jon Meynard Keyns (John Maynard Keynes, 1936) “Ish bilan taʼminlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida makroiqtisodiy koʻrsatkichlar, jumladan, yalpi talab va taklifning iqtisodiy faoliyatga taʼsirini chuqur tahlil qilib, iqtisodiy oʻsish va ishsizlik muammolarini davlat aralashuvi orqali hal etish konsepsiyasini ilgari surgan [5]. Saymon Kuznets (Simon Kuznets, 1941) zamonaviy YaIM (Yalpi ichki mahsulot) hisoblash metodologiyasini ishlab chiqqan va milliy daromad hisobini tizimlashtirishga ulkan hissa qoʻshgan, bu esa iqtisod ...