KURS ISHI

KIRISH Mavzuning dolzarbligi va zarurati birinchi navbatda joriy iqtisodiy vaziyatdan kelib chiqadi. Jahon iqtisodiyotida iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar o'rtasidagi dinamik muvozanat barqaror iqtisodiy o'sishning fundamental omillaridan biri hisoblanadi. Xususan, xalqaro valyuta fondi ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda jahon savdo aylanmasi hajmi 24 trillion dollardan oshdi [1]. O'zbekiston iqtisodiyotida ham ushbu ko'rsatkichlar sezilarli o'zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Masalan, mamlakatimizda oxirgi besh yilda yalpi ichki mahsulot (YIM) yillik o'rtacha 6,5% dan yuqori sur'atlarda o'sishi kuzatilgan [2]. Ushbu o'sish sur'atlarining barqarorligini ta'minlash va aholi farovonligini oshirishda iste'molning to'g'ri shakllanishi, jamg'armalarning samarali shakllanishi va ularning investitsiyaga aylanishi mexanizmlari hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bugungi kunda O'zbekistonda iste'mol hajmi o'sayotgan bo'lsa-da, jamg'armalarning investitsiya faolligiga aylanishida ma'lum muammolar mavjud. Milliy iqtisodiyotda investitsion muhitni yaxshilash, tadbirkorlikni rivojlantirish va xorijiy kapitalni jalb qilish uchun jamg'armalarning Investitsiya sifatida ishlatilishini rag'batlantirish, shuningdek, moliyaviy savodxonlikni oshirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, global iqtisodiy noaniqliklar va inflyatsiya bosimlari sharoitida iste'mol va jamg'arma xulq-atvorini tushunish iqtisodiy siyosatni to'g'ri yo'naltirish uchun zarurdir. Bu esa, o'z navbatida, iqtisodiy o'sishning yanada barqaror va inklyuziv bo'lishiga zamin yaratadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi dunyo va O'zbekiston iqtisodiyotida muhim tadqiqot obyekti bo'lib kelgan. Jahon iqtisodiyotida iste'mol va jamg'arma nazariyasining asoschilaridan biri Jon Meynard Keyns o'zining "Ishsizlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida iste'mol funksiyasi va jamg'arishga moyillik tushunchalarini asoslab bergan [3]. Keyinchalik Milton Fridman "Doimiy daromad nazariyasi"ni ishlab chiqib, iste'molning doimiy va vaqtinchalik daromadga bog'liqligini ko'rsatdi [4]. Mordechai Kros va Martin Feldstein esa iste'molchilarning kelajakni hisobga olgan holda qaror qabul qilishini va jamg'arma hajmini shunga moslashtirishini ta'kidlab o'tganlar [5]. Shuningdek, Robert Barsro "Rikardian ekvivalentligi" nazariyasi bilan davlat qarzlari ta'sirida iste'molchilarning jamg'arma xulq-atvorini tahl ...