KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo‘yicha ma'lumotlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o‘sgan bo‘lib, bu o‘sishda iste’mol xarajatlarining hissasi 50% dan ortiqni tashkil etdi [1]. Xususan, chakana savdo aylanmasi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshib, 275,3 trillion so‘mni tashkil etdi, bu esa aholi iste'molining faollashganidan dalolat beradi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda banklardagi depozitlar hajmi 2022-yilga nisbatan 20,4% ga o‘sib, 160 trillion so‘mga yetdi, bu esa aholi va korxonalarning jamg‘arma salohiyatini oshirganini ko‘rsatadi [3]. Iqtisodiyotga kiritilgan investitsiyalar hajmi esa 2023-yilda 12,3% ga o‘sib, 38,1 milliard dollarga yetdi, shundan 8 milliard dollardan ortig‘i to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalardir [4]. Ushbu raqamlar iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalarning iqtisodiy o‘sishdagi o‘zaro bog‘liqligi va markaziy rolini yaqqol ko‘rsatadi. Bu ko‘rsatkichlarning barqaror o‘sishi mamlakatning makroiqtisodiy barqarorligi va aholi farovonligining muhim shartidir. Bugungi globallashuv sharoitida iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, aholi turmush darajasini oshirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirishda iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar o‘rtasidagi optimal muvozanatni topish strategik ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun bu uch omilning samarali boshqaruvi ayniqsa dolzarbdir, chunki mamlakat izchil islohotlar yo‘lidan bormoqda. Past inflyatsiya sharoitida aholining real daromadlarini oshirish va iste'molni rag‘batlantirish, shu bilan birga, kelajak avlodlar uchun resurslarni saqlab qolish maqsadida jamg‘armalarni shakllantirish muhim vazifadir. Mavjud ichki va xorijiy investitsiyalardan maksimal darajada foydalanish, yangi texnologiyalarni joriy etish va ish o‘rinlari yaratish orqali iqtisodiyotni modernizatsiya qilish hal etilmagan asosiy muammolardan hisoblanadi. Shuningdek, iste’molchilarning xarid qobiliyatini oshirish, jamg‘arma madaniyatini rivojlantirish va investitsion muhitni yaxshilash mexanizmlarini ilmiy asosda tadqiq etish bugungi kun talabidir. Iqtisodiy nazariyada iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar masalasi uzoq yillardan beri ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganib kelinadi. Jon Meynard Keyns [5] o‘zining “Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” (1936) asarida jamg‘armalarni investitsiyalarga tenglashtirib, samara ...