KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat aholisining iste'mol xarajatlari 284 trillion so'mni tashkil etib, yalpi ichki mahsulotning (YIM) qariyb 40% ini tashkil etdi [1]. Ushbu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 12.5% ga o'sgan bo'lsa-da, aholi jon boshiga iste'mol darajasi rivojlangan davlatlarga nisbatan pastligicha qolmoqda. Shu bilan birga, uy xo'jaliklarining jamg'arma darajasi 2023-yilda umumiy daromadining o'rtacha 20-25% atrofida bo'lib, bu raqam investitsion imkoniyatlar yaratish va kelajakdagi barqarorlikni ta'minlash uchun yetarli darajada yuqori emas [2]. Masalan, O'zbekistonda aholining banklardagi depozitlari hajmi 2023-yil oxirida 120 trillion so'mni tashkil etgan bo'lsa, bu rivojlangan davlatlardagi o'xshash ko'rsatkichlarga qaraganda nisbatan past ulushni ko'rsatadi, chunki bu mablag'larning katta qismi joriy ehtiyojlarni qondirishga qaratilgan bo'lib, uzoq muddatli investitsiya sifatida shakllanmagan [3]. Ushbu kurs ishining mavzusi – iste’mol va jamg‘arma, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda milliy iqtisodiyotdagi o‘rni bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir. Global iqtisodiy o'zgarishlar, inflyatsiya bosimi (O'zbekistonda 2023-yil yakuni bo'yicha yillik inflyatsiya 9.9% ni tashkil etdi [1]) va aholining moliyaviy savodxonlik darajasidagi farqlar iste'mol va jamg'arma xatti-harakatlariga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Iste'mol talabining o'sishi iqtisodiyotni rag'batlantirishning asosiy omillaridan biri bo'lsa-da, nazoratsiz iste'mol giperinflyatsiyaga va barqarorlikning buzilishiga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, jamg'arma darajasining pastligi investitsion resurslarning cheklanishiga, ishlab chiqarish salohiyatining pasayishiga va uzoq muddatli iqtisodiy o'sishning sekinlashishiga sabab bo'ladi. O'zbekiston iqtisodiyoti uchun ham bu tendensiyalar muhim, chunki xususiy investitsiyalarni jalb qilish va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish uchun ichki jamg'arma resurslari kritik ahamiyatga ega. Mavjud tadqiqotlar ko'pincha ushbu ikki tushunchani alohida o'rganadi, ammo ularning o'zaro ta'sir mexanizmlari va milliy xususiyatlarini chuqur tahlil qilish, ayniqsa hozirgi o'zgaruvchan sharoitda, yangi yondashuvlar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi. Iste'mol va jamg'arma nazariyasi bo'yicha jahon iqtisodiy tafakkurida ko'plab olimlar samarali izlanishlar olib borgan. Jon M ...