KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatdagi umumiy bosma nashrlar soni 2018-yildagi 650 tadan 2022-yilda 810 taga yetgan bo‘lib, bu 24.6% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Ushbu o‘sish fonida, xususan, ijtimoiy-siyosiy va ma’rifiy xarakterdagi nashrlarga bo‘lgan talab ham ortib bormoqda, chunki aholining axborotga bo‘lgan ehtiyoji yiliga o‘rtacha 12% ga o‘sayotgani kuzatiladi [2]. Globus Press nashriyoti tomonidan 2022-yilda o‘tkazilgan so‘rovnomaga ko‘ra, o‘zbek tilidagi tarixiy-ma’rifiy materiallarga qiziqish so‘nggi besh yilda 35% ga oshgan [3]. Shu bilan birga, butun dunyoda matbuot erkinligi indeksi o‘rtacha 2.5% ga yaxshilangan bir paytda, O‘zbekiston ham bu borada ijobiy tendensiyalarni namoyish etib, 2023-yilda 180 davlat orasida 137-o‘rinni egalladi [4]. Ushbu statistik ko‘rsatkichlar jadid milliy matbuotining tarixiy ahamiyatini chuqur o‘rganish, uning zamonaviy jamiyat uchun berishi mumkin bo‘lgan saboqlarini tahlil qilish dolzarb ekanligini ko‘rsatadi. Jadid milliy matbuoti mavzusi bugungi kunda o‘zining dolzarbligini bir necha jihatdan saqlab qolmoqda. Birinchidan, mustaqillik sharoitida milliy o‘zlikni anglash va tarixiy xotirani tiklash jarayonida jadidchilik harakatining ma’rifiy, ijtimoiy va siyosiy g‘oyalarini qayta baholash zaruriyati yuzaga kelmoqda. Ikkinchidan, hozirgi globallashuv va axborot asrida milliy matbuotning o‘ziga xos xususiyatlari, uning jamiyatga ta’siri mexanizmlari, shuningdek, senzura va erkinlik masalalari bo‘yicha jadid davri tajribasidan saboq olish muhim ahamiyat kasb etadi. Uchinchidan, fan va texnologiya rivojlanishi bilan birga matbuotning raqamli shakllari paydo bo‘layotgan bir paytda, an’anaviy matbuotning tarixiy roli va uning millat shakllanishidagi o‘rni haqida fundamental bilimlar yetishmasligi muammosi hal etilmagan holda qolmoqda. Natijada, jadid milliy matbuotining o‘sha davrdagi siyosiy muhitda qanday ishlaganligini, qanday g‘oyalarni ilgari surganligini va bugungi kun uchun qanday darslar berishi mumkinligini chuqur tadqiq etish bugungi O‘zbekiston tarixi fanining muhim vazifalaridan biridir. Jahon miqyosida matbuot va millat shakllanishi masalalari bo‘yicha bir qator fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Benedict Anderson (1983) o‘zining "Tasavvur qilingan jamiyatlar" asarida milliy matbuotning millat tushunchasini shakllantirishdagi rolini chuq ...