KURS ISHI

KIRISH Jahon bozori bugungi kunda global iqtisodiyotning fundamental qismi boʻlib, uning hajmi va dinamikasi mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanish traektoriyasini belgilab beradi. Xususan, 2023-yilda jahon savdosi hajmi 30 trillion AQSH dollaridan oshdi [1], bu soʻnggi oʻn yillikdagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biridir. Oʻzbekistonning jahon bozoridagi ishtiroki ham sezilarli darajada oʻsib bormoqda; 2023-yilda mamlakatning tashqi savdo aylanmasi qariyb 62,6 milliard AQSH dollariga yetdi [2], bu avvalgi yilga nisbatan 28,1% ga yuqoridir. Shundan eksport hajmi 24,5 milliard dollarni tashkil etib, yil davomida 23,8% ga o'sish qayd etildi [2]. Ushbu raqamlar mamlakatimiz iqtisodiyotining jahon bozoriga integratsiya jarayonlari jadal kechayotganini va bu mavzuning nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarb ekanligini koʻrsatadi. Jahon bozorining murakkab mexanizmlari va globallashuv jarayonlarining chuqurlashuvi yangi iqtisodiy imkoniyatlar bilan birga, raqobatning kuchayishi va tizimli xatarlarni ham yuzaga keltirmoqda. Oʻzbekiston uchun bu sharoitda oʻzining raqobatbardoshligini oshirish, eksport salohiyatini diversifikatsiya qilish va mavjud muammolarga samarali yechim topish juda muhimdir. Milliy iqtisodiyotning barqaror oʻsishini taʼminlash va aholi farovonligini oshirish jahon bozorida faol va samarali ishtirok etishni talab qiladi. Ushbu kurs ishi Oʻzbekistonning jahon bozoridagi oʻrnini mustahkamlash, raqobatbardoshlikni oshirish va mavjud muammolarni hal etish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan boʻlib, bu nafaqat akademik doiralarda, balki davlat boshqaruvi organlari va eksportga yoʻnaltirilgan korxonalar uchun ham ahamiyatlidir. Jahon bozorining nazariy va amaliy jihatlari xalqaro iqtisodiy munosabatlar boʻyicha koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Adam Smit (1776) oʻzining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari toʻgʻrisida tadqiqot" asarida mutlaq ustunlik nazariyasini ilgari surgan boʻlib [3], mamlakatlar oʻzlarida eng samarali ishlab chiqariladigan tovarlarga ixtisoslashish orqali xalqaro savdodan foyda olishini koʻrsatdi. David Rikardo (1817) esa "Siyosiy iqtisodiyot va soliqqa tortish tamoyillari" kitobida qiyosiy ustunlik nazariyasini ishlab chiqdi [4], bu nazariya mamlakatlarning mutlaq ustunligi boʻlmasa ham savdodan foyda olishini ilmiy asosladi. Eli Heckscher (1919) va Bertil Ohlin (1933) tomonidan ishl ...