KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard AQSH dollarini tashkil etdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 12,1% ga o‘sganligini ko‘rsatadi [1]. Ushbu o‘sish, asosan, eksport hajmining 24,1 milliard AQSH dollariga yetishi va importning 38,5 milliard AQSH dollarini tashkil qilishi bilan bog‘liq bo‘lib, xorijiy bozorlarga integratsiya jarayonining jadallashayotganidan dalolat beradi [1]. Jahon bankining 2024-yilgi hisobotida esa, jahon tovar va xizmatlar savdosi hajmi 2023-yilda 32 trillion AQSH dollaridan oshganligi qayd etilgan bo‘lib, bu global iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlikning kuchayganini namoyish etadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda O‘zbekistonning YaIMda tashqi savdoning ulushi 65% ga yetdi, bu ko‘rsatkich mamlakat iqtisodiyotining jahon bozoriga tobora ko‘proq integratsiyalashib borayotganligini ko‘rsatadi [1]. Ushbu raqamlar jahon bozorining nafaqat global iqtisodiyot, balki O‘zbekistonning barqaror rivojlanishi uchun ham strategik ahamiyatga ega ekanligini ta’kidlaydi. Bugungi kunda jahon bozorining murakkab va dinamik tabiati, shuningdek, uning global iqtisodiyotga ta’siri fundamental ilmiy tadqiqotlar talab qiladi. Hozirgi sharoitda savdo urushlari, proteksionistik choralar, global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va raqamlashtirishning tezkor rivojlanishi kabi omillar jahon bozorini doimiy o‘zgarishlarga duchor qilmoqda [3]. Ayniqsa, pandemiyadan keyingi tiklanish davrida va geosiyosiy keskinliklar sharoitida, xalqaro savdo qoidalari va aloqalari yangi shakllarga ega bo‘lmoqda, bu esa mamlakatlardan moslashuvchan va innovatsion yondashuvlarni talab qiladi [4]. Ushbu o‘zgaruvchanlik sharoitida, jahon bozorining iqtisodiy mohiyatini chuqur tahlil qilish, yangi nazariy yondashuvlarni ishlab chiqish va O‘zbekiston iqtisodiyotining jahon bozoridagi o‘rnini mustahkamlash uchun amaliy tavsiyalar berish muhim ahamiyat kasb etadi. Hal etilmagan muammolar qatoriga global ta’minot zanjirlarining mo‘rtligi, savdo to‘siqlari ta’sirini kamaytirish usullari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarni global raqobatbardoshlikka tayyorlash strategiyalari kiradi. Jahon bozorining nazariy asoslari va uning iqtisodiy mohiyati ko‘plab taniqli olimlar tomonidan o‘rganilgan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida absolyut ustunlik nazariya ...