KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotining tobora integratsiyalashib borishi sharoitida global savdo hajmi 2023-yilda 31 trillion dollarni tashkil etdi, bu esa jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 30% ini tashkil qilmoqda [1]. Xususan, tovarlar savdosi 25 trillion dollar, xizmatlar savdosi esa 6 trillion dollarga yetdi [1]. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi esa 2023-yilda 62,6 milliard dollarga yetib, 2022-yilga nisbatan 16,1% ga o'sdi [2]. Bu o'sishda eksport hajmi 24,5 milliard dollarni (35,9% o'sish), import esa 38,1 milliard dollarni (7,5% o'sish) tashkil qildi [2]. O'zbekistonning jahon bozoridagi o'rni va ishtiroki mamlakat iqtisodiy rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki xalqaro savdo orqali yangi texnologiyalar, investitsiyalar va bozorlarga chiqish imkoniyati yaratiladi. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki jahon iqtisodiyoti tezkor o'zgarishlar, jumladan, geosiyosiy keskinliklar, global pandemiya oqibatlari va texnologik inqiloblar bilan yuzlashmoqda. Bu omillar xalqaro savdo zanjirlarining uzilishiga, proteksionistik choralar kuchayishiga va global bozorlardagi raqobatning shiddatli tus olishiga olib kelmoqda. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun jahon bozorida o'z o'rnini mustahkamlash, eksport salohiyatini oshirish va importga qaramlikni kamaytirish strategik ahamiyat kasb etadi. Biroq, bu jarayonda mamlakat eksportining xomashyo yo'nalishi, savdo hamkorlarining cheklanganligi va diversifikatsiya darajasining pastligi kabi qator muammolar hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa iqtisodiy barqarorlikka tahdid solishi mumkin. Ushbu holatda, jahon bozorining chuqur iqtisodiy mohiyatini anglash, O'zbekistonning unga integratsiyalashuvini takomillashtirish yo'llarini izlash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavzuning ilmiy va amaliy dolzarbligini yanada oshiradi. Jahon bozorining nazariy-metodologik asoslari ko'plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit [3] o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mutlaq afzallik nazariyasini ilgari surib, mamlakatlar eng samarali ishlab chiqara oladigan tovarlarni eksport qilishi kerakligini ta'kidlagan. David Rikardo [4] esa nisbiy afzallik nazariyasini ishlab chiqib, hatto bir mamlakat barcha tovarlarni boshqa mamlakatga nisbatan samaraliroq ishlab chiqarsa ham, savdo har ikki tomon uchun foydali bo'lishini is ...