KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotining oʻzaro bogʻliqligi chuqurlashib borayotgan bugungi sharoitda jahon bozori tushunchasi tobora markaziy oʻrin egallamoqda. 2023-yilda jahon tovar va xizmatlar savdosi hajmi 30 trillion AQSh dollaridan oshib, bu global iqtisodiy faoliyatning qariyb 30% ini tashkil etdi [1]. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62.6 milliard AQSh dollariga yetib, 2022-yilga nisbatan 16.3% ga oʻsishni qayd etdi [2]. Jumladan, eksport hajmi 24.5 milliard dollarni tashkil etgan boʻlsa, import 38.1 milliard dollarni tashkil qildi [2]. Respublikamizning xalqaro bozorlardagi faolligi ortib borayotgani, ayniqsa, sanoat mahsulotlari eksportining oʻsishi va investitsiyalar oqimining kuchayishi jahon bozorining Oʻzbekiston uchun strategik ahamiyatini yaqqol koʻrsatadi. Bu esa mamlakatimizning global iqtisodiy jarayonlarga integratsiyasini chuqurlashtirish va xalqaro raqobatbardoshligini oshirishni taqozo etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, globallashuv jarayonlari jadallashgan, raqamli texnologiyalar xalqaro savdo va moliyaviy oqimlar dinamikasini tubdan oʻzgartirgan bir davrda alohida dolzarblik kasb etadi. Pandemiya, geosiyosiy keskinliklar va iqlim oʻzgarishlari kabi global chaqiriqlar jahon bozori shakllarining oʻzgaruvchanligini va uning barqarorligini taʼminlash masalasini kun tartibiga qoʻydi. Shu bilan birga, rivojlanayotgan mamlakatlar, xususan Oʻzbekiston, uchun xalqaro savdo, investitsiya va mehnat bozorlarida oʻz oʻrnini topish, milliy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va aholi farovonligini oshirishda jahon bozorining imkoniyatlaridan samarali foydalanish hal qilinishi lozim boʻlgan muhim vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda ayrim tovarlar va xizmatlar uchun jahon bozorida protektsionizm tendensiyalarining kuchayishi, shuningdek, global qiymat zanjirlarining qayta shakllanishi kabi muammolar ilmiy yondashuvlarni va amaliy tavsiyalarni ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Jahon bozori va uning shakllari masalasi iqtisodiyot nazariyasi va xalqaro iqtisodiy munosabatlar fanlarining asosiy tadqiqot ob’ektlaridan biri hisoblanadi. Ushbu yoʻnalishda Buyuk Britaniyalik iqtisodchi Adam Smit (1776) oʻzining "Xalqlar boyligi" asarida mutlaq ustunlik nazariyasini ishlab chiqib, davlatlar oʻrtasidagi savdoning foydali ekanligini asoslagan [5]. Keyinchalik, Devid Rikardo (1817) nisbiy ustunlik nazariyasini ilgari surib, mamlakatlarning savd ...