KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining 2023-yil yakunlari bo'yicha yalpi ichki mahsuloti (YaIM) qariyb 90 milliard dollarga yetib, 6% ga o'sgan [1]. Bu o'sishda tashqi savdo aylanmasining 62.6 milliard dollarni tashkil etgani, shundan eksport hajmining 24.5 milliard dollarga yetishi muhim omil bo'ldi [2]. Ushbu ko'rsatkichlar mamlakatimiz iqtisodiyotining jahon xo'jaligiga integratsiyalashuv jarayonini jadallashtirayotganini va xalqaro iqtisodiy aloqalar chuqurlashib borayotganini ko'rsatadi. Jahon savdo tashkiloti (JST) ma'lumotlariga ko'ra, global tovar va xizmatlar savdosi hajmi 2023-yilda 31 trillion dollarni tashkil etgan bo'lib, bu raqam jahon xo'jaligining ulkan ko'lamini va uning mamlakatlar rivojlanishidagi o'rnini yaqqol namoyon etadi [3]. Ushbu raqamlar fonida, jahon xo'jaligining tashkil topishi, rivojlanish bosqichlari va asosiy belgilarini tahlil qilish, ayniqsa O'zbekistonning global iqtisodiy tizimdagi o'rnini mustahkamlash strategiyalarini ishlab chiqishda katta nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Hozirgi davrda jahon xo'jaligining murakkab va dinamik tabiati, globallashuv jarayonlarining shiddati, xalqaro mehnat taqsimotining chuqurlashuvi va transmilliy korporatsiyalarning (TMK) rolini oshib borishi bilan bog'liq bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, sun'iy intellekt va blokcheyn texnologiyalarining xalqaro savdo va investitsiyalarga ta'siri, shuningdek, global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar va savdo urushlari kabi zamonaviy chaqiriqlar an'anaviy iqtisodiy modellarni qayta ko'rib chiqishni taqozo etmoqda. O'zbekistonning jahon xo'jaligiga faolroq integratsiyalashuvi jarayonida yuqorida sanab o'tilgan tendensiyalar va muammolarni chuqur tushunish, ularga adekvat javob berish mexanizmlarini ishlab chiqish hamda milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar berish muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon xo'jaligining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari masalasi G'arb iqtisodiy nazariyasida uzoq vaqtdan beri tadqiq etib kelinadi. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mamlakatlar o'rtasidagi iqtisodiy almashinuvning afzalliklarini va mutlaq ustunlik nazariyasini asoslab bergan [4]. David Rikardo (1817) esa qiyosiy ustunlik nazariyasini taklif qilib, xalqaro savdoning sabab va oqibatlarini chuqur ...