KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, global iqtisodiy muammolar sharoitida mamlakat yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sish sur'atlarini 2030 yilga qadar 7-8% ga yetkazish strategik vazifa qilib belgilangan [1]. Shu bilan birga, 2023-yilda jahon iqtisodiyotining o'sish sur'ati 3.1% ni tashkil etgan bo'lsa, xalqaro savdo hajmi esa atigi 0.8% ga o'sganligi global miqyosdagi iqtisodiy faollikning susayishini ko'rsatmoqda [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, 2024-yilda jahon bo'ylab kambag'allik darajasi 9.2% ni tashkil etishi kutilmoqda, bu esa 700 milliondan ortiq insonning kunlik 2.15 AQSh dollaridan kam daromad bilan yashashini anglatadi [3]. O'zbekistonda esa 2023-yil yakuni bo'yicha inflatsiya darajasi 9.2% ni tashkil etgan holda, aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatgan [4]. Bu kabi raqamlar jahon iqtisodiyotida mavjud bo'lgan chuqur tarkibiy muammolarni va ularning milliy iqtisodiyotlarga bevosita ta'sirini yaqqol namoyon etadi. Jahon miqyosida ro'y berayotgan geosiyosiy keskinliklar, iqlim o'zgarishlari, energiya resurslari narxlarining beqarorligi hamda raqamli texnologiyalar rivojlanishining murakkabliklari iqtisodiy tizimlar oldida yangi chaqiriqlar qo'ymoqda. Ushbu murakkab sharoitda, ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O'zbekiston ham, makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, aholi daromadlarini oshirish va kambag'allikni qisqartirish masalalarida jiddiy muammolarga duch kelmoqda. Global iqtisodiy muammolarning chuqur tahlili va ularni hal etish yo'llarini izlash nafaqat milliy, balki mintaqaviy va global barqaror rivojlanishni ta'minlash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mavjud adabiyotlarda global iqtisodiy muammolar ko'pincha umumiy nazariy jihatdan o'rganilgan bo'lib, ularning O'zbekiston kontekstidagi o'ziga xos namoyon bo'lishi va mahalliy sharoitlarga moslashgan yechimlarni taklif etish borasida hali ko'p ishlar qilinishi talab etiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo'lsak, xorijiy olimlar tomonidan global iqtisodiy muammolarga doir qator salmoqli tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, J. Stiglitz (2002) globalizatsiya jarayonlarining rivojlanayotgan mamlakatlardagi ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikka ta'sirini o'rgangan va xalqaro moliyaviy institutlarning rolini tanqidiy tahlil qilgan [5]. K. Rogoff (2009) global moliyaviy inqiroz sabablari va o ...