KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot nazariyasi fani doirasida "Jahonning global iqtisodiy muammolari" mavzusidagi ushbu kurs ishi zamonaviy dunyo iqtisodiyotining murakkab va o'zgaruvchan manzarasini tushunishda markaziy o'rin tutadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatning yalpi ichki mahsuloti (YIM) 90 milliard dollardan oshdi, bu esa respublikaning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuv darajasi tobora ortib borayotganini ko'rsatadi [1]. Xususan, 2023-yilda O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard dollarni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 16,1% ga o'sdi [2]. Bu raqamlar shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonning iqtisodiy barqarorligi va rivojlanishi bevosita global iqtisodiy jarayonlar, jumladan, jahonning global iqtisodiy muammolari bilan chambarchas bog'liq. Jahon iqtisodiyotining umumiy hajmi 2023-yilda taxminan 105 trillion dollarga yetgan holda [3], inflyatsiya, moliyaviy beqarorlik, ta'minot zanjiridagi uzilishlar va davlat qarzining oshishi kabi global muammolar har bir mamlakatga, jumladan, O'zbekistonga ham o'z ta'sirini ko'rsatmoqda. Masalan, jahon inflyatsiya darajasi 2022-yilda 8,7% ni tashkil etgan bo'lsa, O'zbekistonda bu ko'rsatkich 2023-yil oxirida 8,77% ga teng bo'ldi [1], bu global tendensiyalarning mahalliy iqtisodiyotga bevosita ta'sirini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyoti pandemiyadan keyingi tiklanish jarayonida bir qator yangi va murakkab muammolarga duch kelmoqda. Rus-Ukraina mojarosi va Yaqin Sharqdagi geosiyosiy keskinliklar energetika bozorlarida beqarorlikni keltirib chiqarib, neft narxining bir barrel uchun 90 dollardan yuqori darajada saqlanishiga olib keldi [6]. Bu holat inflyatsion bosimni yanada kuchaytirib, global ta'minot zanjirlarini buzishda davom etmoqda, natijada transport va logistika xarajatlari o'rtacha 20-30% ga oshdi [7]. Iqlim o'zgarishi natijasida yuzaga kelayotgan tabiiy ofatlar esa qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni pasaytirib, oziq-ovqat xavfsizligi muammosini global miqyosda kuchaytirdi. Xususan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda dunyoda ochlikdan aziyat chekuvchilar soni 735 million kishiga yetdi [8]. Rivojlangan mamlakatlarda davlat qarzi YIMga nisbatan o'rtacha 120% ni tashkil etgani [9] moliyaviy barqarorlikka tahdid solmoqda, rivojlanayotgan mamlakatlar esa xalqaro kreditlarga haddan tash ...