KURS ISHI

KIRISH Global iqtisodiy muammolar bugungi kunda jahon hamjamiyatini eng ko'p tashvishga solayotgan masalalar sirasiga kiradi. Xususan, 2023-yil yakunlariga ko'ra, global savdo hajmi 30 trillion dollardan oshib, yangi rekordni qayd etdi [1], biroq bu o'sishning barqarorligi va uning samarasini teng taqsimlanishi masalasi dolzarb bo'lib qolmoqda. O'zbekistonda esa YAIM o'sish sur'ati 5-6% atrofida saqlanib turgan bir paytda, inflatsiya darajasi 9-10% ga yaqinlashishi [2] iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash yo'lidagi jiddiy sinovlarni ko'rsatadi. Shuningdek, global miqyosda qarz yukining ortishi va rivojlanayotgan mamlakatlarning tashqi savdo balansidagi nomutanosibliklar global moliyaviy tizimning zaiflashishiga olib kelishi mumkin. Ushbu global muammolar, jumladan, inflyatsiya, deflyatsiya, valyuta kursining o'zgarishi, moliyaviy inqirozlar, iqtisodiy tengsizlik va resurslar taqsimotidagi nomutanosibliklar zamonaviy iqtisodiyot nazariyasining asosiy tadqiqot ob'ektlaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyoti tizimi shiddat bilan o'zgarib bormoqda va bu o'zgarishlarga moslashish, iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish hamda aholi farovonligini oshirish maqsadida ushbu muammolarning yechimlarini topish zaruriyati tobora ortib bormoqda. Ayni paytda, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o'rtasidagi iqtisodiy tafovutlar ham keskinlashib bormoqda, bu esa global iqtisodiy tizimda yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Jahon iqtisodiyotining global muammolarini o'rganishda ko'plab taniqli olimlar o'z hissasini qo'shgan. Masalan, Milton Fridman pul massasining iqtisodiyotga ta'sirini tadqiq qilib, monetarizm nazariyasining asoschisi sifatida tanilgan. Pol Krugman global savdo va iqtisodiy integratsiya masalalarini chuqur tahlil qilib, o'zining savdo nazariyalari bilan mashhur bo'lgan. Daron Acemoğlu va James Robinson esa institutsional omillarning iqtisodiy rivojlanishdagi rolini o'rganib, ularning global miqyosdagi ta'sirini ko'rsatib bergan. Shuningdek, Joseph Stiglitz iqtisodiy tengsizlik va global moliyaviy tizimdagi nomutanosibliklar bo'yicha olib borgan tadqiqotlari bilan global iqtisodiy siyosatga sezilarli ta'sir ko'rsatgan. O'zbekistonlik iqtisodchilar ham ushbu yo'nalishda muhim tadqiqotlar olib bormoqda. Masalan, A.A.Vohidov global iqtisodiy integratsiya jarayonlarining O'zbekiston iqtisodiyotiga ta'sirini tahlil qilgan. B.Sh.Yusupov ...