KURS ISHI

KIRISH Jamg'arma va lizing hajmiga ta'sir etuvchi omillarni tadqiq qilish hozirgi iqtisodiy sharoitda o'ta dolzarb ahamiyatga ega. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PQ-297-sonli "Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish va xususiy sektorni rivojlantirishga oid qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi qarori investitsion muhitni yaxshilash, jumladan, jamg'arma va lizing mexanizmlarini yanada takomillashtirish zaruratini ta'kidlaydi [1]. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda jami aholi omonatlari hajmi 115 trillion so'mni tashkil etgan bo'lsa, lizing xizmatlari portfeli 15,2 trillion so'mga yetgan [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy rivojlanishning muhim drayverlari bo'lib xizmat qilayotganini ko'rsatadi. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda rivojlanayotgan mamlakatlarda jami investitsiyalar hajmi YaIMning o'rtacha 25-30% ini tashkil etib, ushbu investitsiyalarning sezilarli qismi ichki jamg'armalar va moliyaviy bozorlar orqali shakllangan [3]. Bu holat milliy iqtisodiyotda barqaror o'sishni ta'minlashda jamg'arma va lizingning strategik ahamiyatini yanada oshiradi. Ushbu tadqiqot mazkur moliyaviy vositalarning samaradorligini oshirish va iqtisodiy o'sishga qo'shadigan hissasini maksimallashtirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Mavjud moliyaviy resurslarni samarali jalb qilish va yo'naltirish mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishi uchun muhim hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida davom etayotgan o'zgarishlar, global inflyatsiya bosimi, foiz stavkalarining o'zgaruvchanligi va geosiyosiy keskinliklar jamg'arma va lizing faoliyatiga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda [4]. O'zbekistonda ham aholining moliyaviy savodxonligi darajasi, moliyaviy bozorlarning rivojlanish bosqichi, shuningdek, huquqiy va institutsional muhitning takomillashtirilishi bilan bog'liq bir qator muammolar mavjud. Xususan, kichik va o'rta biznes subyektlarining investitsion ehtiyojlarini qondirishda lizingning imkoniyatlaridan yetarlicha foydalanilmayotgani, aholi jamg'armalarini bank sektoriga jalb qilishda rag'batlantiruvchi mexanizmlar yetishmasligi kuzatilmoqda [5]. Bu holat investitsiya jarayonlarini sustlashtirib, iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuning uchun jamg'arma va lizing hajmlariga ta'sir etuvchi omillarni chuqur o'rganish, ularning o ...