KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida aholi jon boshiga jamg‘arma miqdori so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 12% o‘sish sur’atini qayd etib, 2023-yil yakuniga ko‘ra 7,8 million so‘mga yetdi [1]. Bu ko‘rsatkich, umuman olganda, mintaqadagi ayrim rivojlanayotgan mamlakatlarnikiga yaqinlashayotgan bo‘lsa-da, aholining moliyaviy barqarorligini ta’minlash va mamlakat iqtisodiyotiga investitsiya resurslarini jalb qilish nuqtai nazaridan hali ham sezilarli salohiyatga ega [2]. Jumladan, O‘zbekiston tijorat banklaridagi muddatli depozitlarning umumiy hajmi 2023-yilda 105 trillion so‘mni tashkil etib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 18% ga oshdi [3]. Biroq, Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, inflyatsiya darajasi 2023-yilda 9,9% ni tashkil etganligi sababli, real jamg‘arma o‘sishi kutilganidan pastroq bo‘ldi, bu esa aholining jamg‘arma motivatsiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [4]. Global miqyosda esa, rivojlanayotgan mamlakatlardagi yalpi jamg‘arma darajasi YaIMning o‘rtacha 25-30% ini tashkil etadi, bu esa investitsiya imkoniyatlari va iqtisodiy o‘sish uchun muhim manba hisoblanadi [5]. Jamg‘arma miqdori va unga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilish iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, investitsiya salohiyatini oshirish va aholining farovonligini yaxshilashda asosiy o‘rin tutadi. Bugungi kunda O‘zbekistonda aholi va xo‘jalik subyektlarining jamg‘arma xulq-atvori, unga ta’sir etuvchi makroiqtisodiy, institutsional va psixologik omillar yetarlicha chuqur o‘rganilmagan. Xususan, inflyatsiya bosimi, moliyaviy savodxonlik darajasi, bank sektori barqarorligi va ishonch omili jamg‘arma jarayonlariga qanday ta’sir ko‘rsatishi haqida kompleks tadqiqotlar o‘tkazish zarurati mavjud. Mamlakatning investitsiya faolligini oshirish va iqtisodiy rivojlanishni barqarorlashtirish uchun jamg‘arma mexanizmlarini tushunish va ularni samarali boshqarish strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Jamg‘armalarning moliyaviy bozorlarga yo‘naltirilishi va ularning investitsiyalarga aylanishi iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biri bo‘lib, bu jarayondagi bo‘shliqlar va cheklovlarni aniqlash orqali mamlakatning moliyaviy salohiyatini oshirish mumkin [6]. Jamg‘arma nazariyasi va unga ta’sir etuvchi omillar masalasi jahon iqtisodiyoti adabiyotida keng o‘rganilgan. Jumladan, Jon Meynard Keyns [7] o‘zining “Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” as ...