KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo miqyosida kiberjinoyatlar natijasida yuzaga kelgan iqtisodiy zarar 8 trillion dollarga yaqinlashdi, bu global YaIMning taxminan 7,5 foizini tashkil etadi [1]. Xususan, jamoat hafsizligi va tartibiga tahdid soluvchi materiallarning internet orqali tarqalishi, jumladan, ekstremistik, terroristik va dezinformatsion kontentlar tobora kengayib bormoqda. O'zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda internetda tarqatilgan 12 mingdan ortiq qonunbuzar materiallar aniqlanib, ularning 85%i [2] terroristik va ekstremistik mazmunga ega ekanligi tasdiqlangan. Shu bilan birga, 2023-yilda fuqarolarning jamoat tartibiga oid shikoyatlari soni 25% ga oshgan [3], bu esa jamoat hafsizligiga doimiy tahdidlarni samarali nazorat qilish zaruratini ko'rsatadi. Ushbu raqamlar, jamoat hafsizligi va tartibiga tahdid soluvchi materiallarni tayyorlash, tarqatish yoki namoyish etishning jinoiy-huquqiy jihatlarini chuqur o'rganish, mavjud mexanizmlarni takomillashtirish va profilaktik choralar ko'rishning naqadar dolzarb ekanligini isbotlaydi. Bugungi kunda texnologiyalarning jadal rivojlanishi, ayniqsa internet va ijtimoiy tarmoqlarning keng tarqalishi, jamoat hafsizligi va tartibiga yangi, murakkab tahdidlarni yuzaga keltirmoqda. Ekstremistik guruhlar, terroristik tashkilotlar va turli zararli kuchlar o'z maqsadlari yo'lida dezinformatsiya, propaganda va kiberjinoyatlardan faol foydalanmoqdalar. Bu holatda, jinoiy huquqning ushbu turdagi tahdidlarga qarshi kurashishda qanchalik samarali ekanligi, mavjud qonunchilikning zamonaviy chaqiriqlarga mos kelishi va huquqni qo'llash amaliyotidagi bo'shliqlar hal etilmagan asosiy muammolardan hisoblanadi. Shaxs, jamiyat va davlatning hayotiy muhim manfaatlarini ichki va tashqi tahdidlardan himoyalash, jamoat tartibini saqlashga qaratilgan amaldagi choralarni baholash va ularni takomillashtirish bugungi kunda juda muhim vazifadir, chunki bu nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-siyosiy barqarorlikni ta'minlashning muhim shartidir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, J. N. M. van der Waal (2019) o'z tadqiqotlarida kiberjinoyatchilikning global xavfsizlikka ta'sirini va raqamli dalillarni yig'ishning zamonaviy usullarini tahlil qilib, digital forensics metodologiyasining ...