KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda jamoat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar soni o‘tgan yilga nisbatan 12% ga oshgan [1]. Xususan, giyohvandlik vositalari bilan bog‘liq jinoyatlar 8% ga, qurol-yarog‘ning noqonuniy muomalasi 15% ga ko‘paygan [2]. Terrorizm va ekstremizmga aloqador holatlar ham xavfli tendensiyani ko‘rsatib, so‘nggi ikki yilda 4% ga ortganligi qayd etilgan [3]. Global miqyosda esa, BMT Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha idorasi (UNODC) hisobotlariga ko‘ra, transmilliy uyushgan jinoyatchilik yiliga o‘rtacha 1,5 trillion dollarlik daromad keltirmoqda, bu esa butun dunyo bo‘ylab xavfsizlikka jiddiy tahdid solmoqda [4]. Bu raqamlar jamoat xavfsizligini ta’minlash borasidagi mavjud muammolarning naqadar dolzarb va chuqur ekanligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Jamoat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar jamiyat barqarorligi va fuqarolar tinchligiga bevosita tahdid soluvchi eng xavfli harakatlardan hisoblanadi. Bugungi kunda globallashuv, axborot texnologiyalarining rivojlanishi va xalqaro aloqalarning kengayishi jinoyatchilikning yangi shakllari va usullarini, jumladan, kiberjinoyatlar, transmilliy uyushgan jinoyatchilik va terrorizmni yuzaga keltirmoqda. Ushbu murakkab jarayonlarning o‘rganilmagan jihatlari, ularga qarshi kurashish mexanizmlaridagi bo‘shliqlar va profilaktika choralarining samaradorligini oshirish masalalari ilmiy tadqiqotlarni talab qiladi. Shuningdek, mavjud huquqiy normalar va amaliyotning zamonaviy xavf-xatarlarga mos kelish darajasi, ayniqsa, giyohvandlik, qurol savdosi va odam savdosi kabi sohalardagi samaradorlikni oshirish bo‘yicha yangi yondashuvlar zarurati ushbu mavzuning nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatini ham oshiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab nufuzli olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, Gari Bekker (Gary Becker, 1968) o‘zining “Jinoyat va jazo: iqtisodiy yondashuv” asarida jinoyatning sodir etilishini ratsional tanlov sifatida ko‘rib chiqib, jinoyatchilar jazo xavfi va foyda o‘rtasidagi muvozanatga asoslanib harakat qilishini ko‘rsatib bergan [5]. Robert Sampson (Robert Sampson, 1997) "Ijtimoiy dezorganizatsiya nazariyasi"ni rivojlantirib, mahalliy darajadagi ijtimoiy bog‘lanishlar va institutlarning zaiflashuvi jinoyatchilik darajasini oshirishini isbotladi [6]. Lorens Koen (Lawrence Cohen) va Ma ...