KURS ISHI

KIRISH Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirish jinoiy huquqiy xususiyatlarining chuqur o'rganilishi bugungi kunda jamiyatimiz uchun juda dolzarb masala hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aniqlangan jinoyatlarning umumiy soni 74 340 tani tashkil etgan bo'lsa, ulardan 45 foizga yaqini (taxminan 33 450 ta holat) yashirin jinoyatchilik unsurlariga ega bo'lishi mumkinligi taxmin qilinadi [1]. Xalqaro miqyosda esa, BMT Narkotiklar va Jinoyat bo'yicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlariga ko'ra, dunyo miqyosida sodir etilgan jinoyatlarning 60% gacha bo'lgan qismi huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar berilmasligi sababli yashirin qolmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning nafaqat milliy, balki global miqyosdagi jiddiy muammo ekanligini, qonun ustuvorligini ta'minlash va jinoyatchilikka qarshi kurashishda sezilarli to'siq bo'lib qolayotganini ko'rsatadi. Ushbu qilmishlar jamiyatda adolatsizlik tuyg'usini kuchaytirib, fuqarolarning davlat organlariga bo'lgan ishonchini pasaytiradi, shuningdek, jinoyatchilikning yanada ildiz otishiga zamin yaratadi. Mazkur mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, jinoyat profilaktikasi va tergov samaradorligini oshirish zarurati bilan belgilanadi. Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, ushbu qilmishlarning jinoiy huquqiy mohiyatini, ularni keltirib chiqaruvchi sabablar va sharoitlarni aniqlash orqali jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi mumkin [3]. Mavjud qonunchilik va huquqni qo'llash amaliyotidagi bo'shliqlarni aniqlash, xalqaro ilg'or tajribani O'zbekiston sharoitlariga tatbiq etish imkoniyatlarini o'rganish orqali jinoyatlarni yashirishga qarshi kurashishning yangi va samarali yo'llarini ishlab chiqish hozirgi kunda ustuvor vazifa hisoblanadi. Bu holat, ayniqsa, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayonida jinoyatchilikning yangi turlari paydo bo'lishi va ularni yashirish usullarining murakkablashuvi fonida yanada muhim ahamiyat kasb etadi [4]. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish muammosi huquqshunoslik fanida uzoq vaqtdan beri o'rganilib kelinmoqda. Jahon miqyosida D. Garland (1990) jinoyatchilikka qarshi kurashda davlatning rolini va nazorat mexanizmlarini chuqur tahlil qilib, yashirin jinoyatchilikning jamiyatga ta'siri ...