KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda jinoiy hodisalar soni 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshgan [1]. Xususan, og‘ir va o‘ta og‘ir jinoyatlar ulushi umumiy jinoyatlar tarkibida 21,3% ni tashkil etgan, bu o‘z navbatida jinoyat ishini qo‘zg‘atish jarayonining ahamiyatini yanada oshiradi [2]. Jahon banki hisobotlariga ko‘ra, jinoyatchilikning global iqtisodiyotga yillik zarari 3,6 trillion AQSH dollarini tashkil etib, bu umumiy jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 4% iga teng [3]. Ushbu raqamlar jinoyatchilikka qarshi samarali kurashish va huquqiy davlat tamoyillarini mustahkamlashda jinoyat ishini qo‘zg‘atish institutining naqadar muhimligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Mazkur jarayonning huquqiy asoslari, amaliy mexanizmlari va samaradorligi jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlash, fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, shuningdek, jinoyatchilikni barvaqt oldini olishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Jinoyat ishini qo‘zg‘atish huquqi instituti, ayniqsa, zamonaviy axborot texnologiyalari va globallashuv sharoitida yanada dolzarblashmoqda. Jinoyat turlarining murakkablashuvi, transmilliy jinoyatchilik va kiberjinoyatlarning ko‘payishi mavjud protsessual normalarni modernizatsiya qilishni taqozo etadi [4]. Hozirgi kunda bu borada mavjud huquqiy bazani takomillashtirish, jinoyat ishi qo‘zg‘atish jarayonida inson huquqlariga rioya etilishini ta’minlash, shuningdek, tergovga qadar tekshiruvning samaradorligini oshirish bo‘yicha bir qator muammolar hal etilmagan. Xususan, jinoyat ishi qo‘zg‘atishning optimal mezonlarini belgilash, asossiz jinoyat ishini qo‘zg‘atish holatlarining oldini olish va shu bilan birga, har bir jinoyatga nisbatan o‘z vaqtida va adolatli munosabatni ta’minlash jamiyatning huquqiy madaniyati va adliya tizimiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashning asosiy shartlaridan biridir. Ushbu kurs ishi aynan shu yo‘nalishdagi dolzarb muammolarni ilmiy asosda tahlil qilishga va ularning yechimlari bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqishga qaratilgan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy adabiyotlarda o‘ziga xos tarzda yoritilgan. Jahon miqyosida jinoyat protsessual huquqi sohasida ko‘plab yetuk olimlar tadqiqotlar olib borgan. Masalan, J. Goldberg (2018) o‘zining "The Arc of Justice" asarida AQSH jinoyat protsessual tizimida ishni qo‘zg‘atishning huquqiy va ijtimoiy aspektlarini ...