KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda qayd etilgan jinoyatlarning umumiy soni 68,2 mingdan oshgan bo'lib [1], bu mamlakatda huquq-tartibot organlari faoliyatining uzluksiz takomillashtirilishi zarurligini ko'rsatadi. Tergov organlari tomonidan 2022-yilda tamomlangan jinoyat ishlarining samaradorligi 94% ni tashkil etgan bo'lsa-da [2], bu ko'rsatkichlar faoliyatning barcha jabhalarida ideal darajaga erishilganini anglatmaydi. Jinoyat protsessida tergovga qadar tekshiruv, dastlabki tergov va sud muhokamasini amalga oshiruvchi organlar hamda mansabdor shaxslarning faoliyati nafaqat jinoyatlarni fosh etish va aybdorlarni jazolash, balki inson huquq va erkinliklarini himoya qilish, adolatni ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Mazkur sohadagi har bir kamchilik yoki xatolik fuqarolarning davlatga bo'lgan ishonchiga putur yetkazishi, jamiyatda adolatsizlik tuyg'usini kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun, jinoyat ishini yuritishda mas'ul organlar va mansabdor shaxslarning faoliyatini har tomonlama o'rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish yuzasidan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish dolzarb ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa muhimdir, chunki O'zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan sud-huquq islohotlari jinoyat protsessual qonunchiligini liberallashtirish va insonparvarlashtirishga qaratilgan. Masalan, "Xabeas korpus" institutining tatbiq etilishi va tergovga qadar tekshiruv jarayonlarida sud nazoratining kuchaytirilishi [3] jinoyat ishini yuritishda ishtirok etuvchi shaxslarga bo'lgan talabni yanada oshirmoqda. Texnologik taraqqiyot, kiberjinoyatchilikning o'sishi va transmilliy jinoyatlarning ko'payishi tergov organlaridan yangi usullar va yondashuvlarni talab qilmoqda. Shuningdek, xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish zarurati, jumladan, YeXHT va BMT kabi tashkilotlar tavsiyalari asosida jinoyat protsessini demokratlashtirish masalasi ham mavzuning dolzarbligini ta'kidlaydi. Qolaversa, jinoyat ishini yuritishda tergov organlari tomonidan to'plangan dalillarning sifati, ularning qonuniyligi va ishonchliligi sud qarorining adolatli bo'lishini ta'minlashda asosiy omil hisoblanadi. Shu bois, mas'ul organlarning faoliyatini muntazam tahlil qilib borish, ularni takomillashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish davlatning huquqiy siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biri bo'lib qolmoqda. Jin ...