KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatda qayd etilgan jinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 10.5% ga oshgan bo‘lib [1], ularning tarkibida mulkiy jinoyatlar 35% ni, shaxsga qarshi jinoyatlar esa 20% ni tashkil etdi [1]. Kiberjinoyatlar esa xususan, 2022-yildan 2023-yilgacha 48% ga ko‘paygan holda [2], jami jinoyatlar ichida o‘z ulushini sezilarli darajada oshirib bormoqda, bu esa umumiy ijtimoiy munosabatlar va qadriyatlarga tahdidlarning yangi shakllarini yuzaga keltirmoqda [2]. Bu ko‘rsatkichlar jinoyat obyekti tushunchasini chuqur tahlil qilish va unga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi, chunki har bir jinoyat jamiyatdagi muayyan bir huquqiy himoya ostidagi qadriyatga yoki ijtimoiy munosabatga zarar yetkazadi [3]. Jinoyat obyekti tushunchasining nafaqat nazariy asoslarini, balki uning amaliy ahamiyatini ham tahlil qilish bugungi kunda juda dolzarbdir. Zero, jinoyatlarning tobora murakkablashib borayotgan tabiati, ayniqsa kiberjinoyatlar va transmilliy jinoyatchilikning o‘sishi, an’anaviy huquqiy yondashuvlar yetarli bo‘lmasligini ko‘rsatmoqda [4]. Jinoyat obyekti tushunchasini aniq belgilash, jinoyat predmeti bilan o‘zaro bog‘liqligini o‘rganish va huquqiy himoya choralarini takomillashtirish orqali jinoiy javobgarlikning samaradorligini oshirish, jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlar va qadriyatlarni himoya qilish imkoniyatlarini kengaytirish mumkin [5]. Mavjud adabiyotlarda jinoyat obyektining doirasi, xususan, ma’naviy qadriyatlarga qilingan tajovuzlar, axborot makonidagi xavfsizlik va virtual mulk obyekti kabi yangi sohalardagi himoyaning huquqiy asoslari yetarlicha tahlil etilmagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Masalan, J. Hall (1947) o‘zining “General Principles of Criminal Law” asarida jinoyat tarkibining obyektiv va subyektiv belgilarini chuqur tahlil qilib, jinoyat obyekti masalasini ijtimoiy xavflilik bilan bog‘lagan [6]. A. F. Tager (1960) jinoyat huquqining umumiy nazariyasida obyekt tushunchasini to‘liq ochib bergan bo‘lsa, V. N. Kudryavtsev (1976) jinoyatchilikni, uning sabablarini va ijtimoiy shart-sharoitlarini kompleks o‘rganishga bag‘ishlangan ishlari bilan jinoyat obyekti tushunchasining kriminologik jihatlarini asosladi [7]. Xususan, N. F. Kuznetsova (1987) jinoyat obyekti tasni ...