KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida jinoyat protsessi jarayonida surishtiruvning samaradorligini oshirish masalasi huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda mamlakatimizda jinoyat ishlari soni o‘rtacha 12-15% ga oshganligi kuzatilmoqda, bu esa tergov va surishtiruv organlari oldiga yanada tezkor va sifatli ish olib borish vazifasini qo‘yadi [1]. Misol uchun, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda jinoyat ishlari bo‘yicha surishtiruv bosqichida yakunlangan ishlar soni 2022-yilga nisbatan 14.3% ga oshgan [2]. Shu bilan birga, surishtiruv jarayonida protsessual muddatlarning buzilishi yoki noqonuniy qarorlar qabul qilinishi bilan bog‘liq shikoyatlar soni ham o‘rtacha 8-10% ni tashkil etadi [3]. Bu holat jinoyat protsessida surishtiruvning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o‘rganish, uning samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish zaruriyatini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, shuningdek, jamiyatda adolat tamoyillarining ustuvorligini ta’minlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish kabi masalalar bilan bevosita bog‘liqdir. Surishtiruv bosqichi jinoyat ishini har tomonlama, to‘la va xolisona o‘rganish, dalillarni yig‘ish va mustahkamlash, shaxsning aybsizligini ta’minlash, jinoyat ishi bo‘yicha haqiqatni aniqlash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi [4]. Surishtiruv jarayonidagi har qanday nuqsonlar, protsessual qonunbuzarliklar yoki samarasizlik yakunda sud jarayonlariga salbiy ta’sir ko‘rsatib, adliya tizimiga bo‘lgan ishonchning pasayishiga olib kelishi mumkin [5]. Shu sababli, jinoyat protsessida surishtiruvning zamonaviy nazariy asoslarini tahlil qilish, uning amaliy samaradorligini baholash va takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning muhim vazifalaridan hisoblanadi. Jinoyat protsessida surishtiruvning nazariy va amaliy masalalari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Masalan, D. S. Xalikov (2018) o‘z tadqiqotlarida jinoyat protsessida surishtiruvning mohiyati va uning dastlabki tergovdagi o‘rnini chuqur tahlil qilib, uning yuridik xususiyatlarini aniqlagan [6]. Shuningdek, A. B. Smirnov (2019) surishtiruv jarayonida dalillarni yig‘ish va mustahkamlashning yangi usu ...