KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6,0% ga o'sib, 90,8 milliard AQSH dollarini tashkil etdi [1]. Sanoat ishlab chiqarish hajmi 5,6% ga, savdo aylanmasi esa 9,8% ga oshdi [1]. Bu o'sish sur'atlari sharoitida korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta'minlash va kapital aylanishini samarali boshqarish masalasi yanada dolzarblashmoqda. Xususan, O'zbekistondagi aksariyat korxonalarda aylanma mablag'larning aylanuvchanlik ko'rsatkichi rivojlangan mamlakatlardagi o'xshash korxonalarga nisbatan 1,5-2 barobar past [2]. Misol uchun, qayta ishlash sanoatida aylanma kapitalning aylanish tezligi o'rtacha 5-7 marta bo'lsa, rivojlangan mamlakatlarda bu ko'rsatkich 10-12 martadan oshadi [3]. Bu esa korxona kapitalining samarasiz ishlatilishi, moliyaviy resurslarning bog'lanib qolishi va pirovardida korxona likvidligi hamda rentabelligiga salbiy ta'sir ko'rsatishini anglatadi [2]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi beqarorlik, global xomashyo narxlarining o'zgaruvchanligi va raqobatning kuchayishi sharoitida korxonalarning o'z resurslaridan maksimal darajada samarali foydalanishi, shu jumladan, kapital aylanishini optimallashtirish orqali moliyaviy barqarorligini mustahkamlashi muhim ahamiyat kasb etadi. Korxona moliyaviy barqarorligini ta'minlashda kapitalning harakatlanish tezligi, aylanma mablag'larning ratsional joylashtirilishi va ularning boshqaruv tizimi asosiy omillardan hisoblanadi [4]. Mavjud muammolar, jumladan, yetarli darajada rivojlanmagan moliyaviy tahlil usullari, investitsiya loyihalarini baholashda noaniqliklar va risklarni samarali boshqarish mexanizmlarining zaifligi O'zbekiston korxonalarida kapital aylanishi samaradorligini pasaytirib, ularning moliyaviy barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [5]. Shuning uchun, bu mavzu bo'yicha chuqur tadqiqotlar o'tkazish va amaliy yechimlarni taklif etish zarurati tobora ortib bormoqda. Kapital aylanishi va moliyaviy barqarorlik masalalari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Merton Miller va Franco Modigliani (1958) o'zlarining mashhur ishlarida kapital tuzilmasining korxona qiymatiga ta'siri nazariyasini ishlab chiqdilar [6]. Alfred Marshall (1890) kapital tushunchasini ishlab chiqarish omillaridan biri sifatida ko'rib chiqib, uning iqtisodiy jarayonlardagi rolini asoslab bergan [ ...