KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda kichik biznes subyektlari soni 2023-yil yakuniga ko'ra 550 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulot (YaIM)dagi ulushi 54,9% ga yetdi, bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishida ushbu sektorning hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi [1]. Xususan, kichik biznes tomonidan yaratilayotgan ish o'rinlari umumiy bandlikning 74% ni tashkil etib, aholi daromadlari va turmush farovonligini oshirishda muhim omil bo'lmoqda [2]. Biroq, O'zbekiston bank tizimi tomonidan kichik biznesga ajratilgan kreditlarning umumiy kredit portfelidagi ulushi 2023-yil oxirida 18% atrofida saqlanib qolmoqda, bu esa rivojlangan mamlakatlardagi 30-40% ko'rsatkichidan sezilarli darajada pastdir [3]. Shu bilan birga, 2022-2023 yillarda kichik biznesni moliyalashtirish uchun ajratilgan bank kreditlari hajmining yillik o'sish sur'ati 15% ni tashkil etgan bo'lsa-da, bu o'sish kichik biznesning investitsiya ehtiyojlarini to'liq qondirish uchun hali yetarli emas [4]. Mazkur vaziyat, kichik biznesni rivojlantirishda banklarning rolini chuqur tahlil qilish va uning samaradorligini oshirish mexanizmlarini izlash dolzarb ekanligini ko'rsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kichik biznesni qo'llab-quvvatlash tendensiyasi kuchayib borayotgan bir paytda, O'zbekistonda banklarning ushbu sektorni kreditlashda duch kelayotgan tizimli muammolari hal etilmay qolmoqda. Jumladan, kichik biznes subyektlarining kreditga layoqatlilik darajasini baholashdagi qiyinchiliklar, garov ta'minoti bilan bog'liq muammolar va moliyaviy savodxonlikning yetishmasligi banklar tomonidan kredit ajratish jarayonini sekinlashtirmoqda [5]. Shuningdek, assimetrik axborot muammosi kichik biznesning moliyaviy holati haqida aniq ma'lumotlarning yetishmasligi tufayli banklar uchun xavflarni oshirib, ularning kreditlashga bo'lgan istagini kamaytiradi. Shu bois, ushbu mavzu nafaqat ilmiy nuqtai nazardan, balki mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta'minlash va aholi farovonligini oshirish uchun ham o'ta muhim ahamiyat kasb etadi, chunki kichik biznesni samarali moliyalashtirish orqali yangi ish o'rinlari yaratish, innovatsiyalarni rag'batlantirish va mintaqaviy rivojlanishga erishish mumkin. Kichik biznesni rivojlantirishda banklarning roli masalasi jahon va mahalliy iqtisodiy adabiyotlarda keng o'rganilgan. J. Stiglitz (1987) o'z tadqiqotlarida banklarning assimetrik axborot sharoitida kredit bozoridagi rolini ...