KURS ISHI

KIRISH Kimyo sanoatida shaxsiy himoya vositalarining ergonomik xususiyatlari mavzusining dolzarbligi va zarurati bugungi kunda global miqyosda va O‘zbekiston kontekstida ham jiddiy ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat sanoat ishlab chiqarishi hajmi 672,8 trln so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu o‘tgan yilga nisbatan 5,2% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Kimyo sanoati esa ushbu umumiy ko‘rsatkichda muhim o‘rin egallab, 2022-yilda uning ulushi 8,5% ni tashkil etgan [2]. Shu bilan birga, Global kimyo sanoati bozori hajmi 2023-yilda 4,7 trillion AQSh dollarini tashkil etgan va 2030-yilga borib 6,5 trillion AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Kimyo sanoati ish joylarida xavfli moddalar, yuqori harorat, shovqin va boshqa zararli omillar mavjudligi sababli, ishchilar salomatligini saqlash, mehnat unumdorligini oshirish va kasb kasalliklarining oldini olish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Shaxsiy himoya vositalari (SHHV) bu jarayonda asosiy rol o‘ynaydi. Biroq, ko‘pincha SHHVlarning ergonomik xususiyatlari e’tiborga olinmaydi, natijada ular ishchilar tomonidan noto‘g‘ri yoki qisman ishlatiladi, bu esa mehnat xavfsizligi va samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu mavzu ayniqsa hozirda ahamiyatlidir, chunki O‘zbekiston sanoati modernizatsiya bosqichida bo‘lib, yangi texnologiyalar va ishlab chiqarish jarayonlari joriy etilmoqda. Masalan, "O‘zkimyosanoat" AJ tizimidagi korxonalarda 2022-yilda ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan 25 ta investitsiya loyihasi amalga oshirilgan [4]. Bu esa ish joylarida xavfsizlik va samaradorlikni ta’minlashga yangicha yondashuvlarni talab qiladi. Amalda, ko‘plab kimyo korxonalarida ishchilarning SHHVdan to‘g‘ri foydalanishi, ularning qulayligi va mosligi borasida jiddiy muammolar mavjud. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, noqulay SHHVlar sababli ishchilarning ishlab chiqarishdagi xatolari 20-30% ga oshishi mumkin, bu esa ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin [5]. Qolaversa, O‘zbekiston Respublikasi Mehnat Kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonuni ishchilarni xavfsiz va qulay ish sharoitlari bilan ta’minlashni talab qiladi [6]. SHHVlarning ergonomik xususiyatlarini inobatga olmaslik esa ushbu qonuniy talablarga rioya qilmaslikka olib kelishi bilan birga, korxonalar uchun moliyaviy yo‘qotishlar (jari ...