KURS ISHI

KIRISH Kodlash nazariyasi, kompyuterda axborotlarni kodlash va butun, haqiqiy sonlar ustida amallar bajarish masalalari zamonaviy axborot texnologiyalarining asosiy ustunlaridan biridir. Oxirgi yillarda raqamli ma'lumotlar hajmining eksponensial o'sishi ushbu sohaning ahamiyatini yanada oshirdi. O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha olib borilayotgan keng ko'lamli islohotlar natijasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sektorining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 4,0% ga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 0,5% punktga yuqoridir [1]. Shuningdek, AKT xizmatlari eksporti 2023-yilda 340 million AQSH dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 2,5 barobarga o'sdi [2]. Global miqyosda esa, raqamli axborotni uzatish va saqlash bozori hajmi 2023-yilda 200 milliard AQSH dollaridan oshdi va 2028-yilga borib yillik o'rtacha 12% o'sish prognozi bilan 350 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [3]. Bu statistik ma'lumotlar kodlash nazariyasi va uning amaliy qo'llanishlari nafaqat ilmiy doiralarda, balki iqtisodiy rivojlanish uchun ham fundamental ahamiyat kasb etayotganini ko'rsatadi. Mavzuning dolzarbligi axborot uzatishning ishonchliligi, tezligi va samaradorligini ta'minlash bilan bevosita bog'liq. Bugungi kunda sun'iy intellekt, katta ma'lumotlar (Big Data), bulutli hisoblashlar va kvant hisoblash kabi sohalarning jadal rivojlanishi bilan axborotni siqish, shifrlash va xatolarga chidamli kodlashga bo'lgan talab misli ko'rilmagan darajada oshmoqda. Mavjud tizimlarda ma'lumotlarni uzatishda yuzaga keladigan xatolar, ayniqsa yuqori tezlikda va shovqinli kanallarda, ma'lumotlarning yo'qolishi yoki buzilishiga olib kelishi mumkin. Bunday xatolar moliyaviy yo'qotishlarga, xavfsizlik muammolariga va tizimlar ish faoliyatining pasayishiga olib keladi. Jumladan, kiberxavfsizlik tahdidlari tufayli global iqtisodiyotga har yili taxminan 8 trillion AQSH dollari miqdorida zarar yetkazilmoqda [4], bu esa axborotni ishonchli kodlash va shifrlash usullarining zaruriyatini yaqqol ko'rsatadi. Hozirgi kunga qadar mavjud bo'lgan kodlash usullari barcha muammolarni to'liq hal qila olmagani sababli, ayniqsa O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda raqamli infratuzilmani mustahkamlash va ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash uchun ushbu sohadagi tadqiqotlar ustuvor ahamiyatga ega. Kodlash nazariyasi bo'yicha chuqur ilmiy tadqiqotlar dunyoning ...