KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global yarimo'tkazgichlar bozori hajmi 520 milliard dollarni tashkil etdi [1], bu soha kompyuter arxitekturalarining doimiy rivojlanishiga bevosita bog'liqdir. O'zbekistonda esa IT-sektorining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 2% ga yetdi, bu so'nggi besh yilda o'rtacha 18% o'sishni ko'rsatmoqda [2]. Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha Prezident qarorlarida zamonaviy hisoblash texnologiyalarini joriy etishga alohida e'tibor qaratilmoqda, chunki bu axborot tizimlari samaradorligini o'rtacha 25-30% ga oshirish imkonini beradi [3]. Mazkur raqamlar kompyuter arxitekturasini chuqur o'rganish va uning evolyutsiyasini tahlil qilish nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarb ekanligini ko'rsatadi. Axborot texnologiyalari infratuzilmasini modernizatsiya qilish, yuqori unumdorlikka ega tizimlarni yaratish va kiberxavfsizlikni ta'minlash uchun arxitekturaviy tamoyillarni bilish strategik ahamiyatga ega. Hozirgi kunda sun'iy intellekt, mashinani o'rganish, katta ma'lumotlar va blokcheyn texnologiyalarining jadal rivojlanishi mavjud kompyuter arxitekturalariga yangi talablarni qo'ymoqda. An'anaviy Fon Neyman arxitekturasi ma'lumotlar uzatishdagi tor bo'yin ("Fon Neyman muammosi") tufayli murakkab parallel hisoblashlarda samaradorlikni cheklamoqda [5]. Bu esa yuqori unumdorlik, energiya samaradorligi va masshtablanuvchanlikni ta'minlay oladigan muqobil arxitekturalarni, jumladan, neyromorfik va kvant hisoblash arxitekturalarini tadqiq etish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ushbu muammolarni hal etish, shuningdek, RISC va CISC arxitekturalari o'rtasidagi optimallash imkoniyatlarini o'rganish, turli xil hisoblash yuklamalari uchun eng maqbul tizimlar yaratishda muhim hisoblanadi. Kompyuter arxitekturasining rivojlanish bosqichlari va zamonaviy tamoyillarini tahlil qilish, kelajak avlod hisoblash tizimlarini loyihalash uchun mustahkam nazariy asos yaratadi va amaliy muammolarni hal qilishda yangi yondashuvlarni shakllantirishga yordam beradi. Kompyuter arxitekturasi sohasidagi tadqiqotlar uzoq tarixga ega bo'lib, ko'plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Jon Fon Neyman 1945-yilda o'zining mashhur "EDVAC loyihasi bo'yicha dastlabki hisobot" nomli ishida saqlanadigan dastur konsepsiyasini va umumiy maqsadli kompyuterning arxitektura tamoyillarini taqdim etgan [6]. Moris Uilks 1951-yilda EDSAC kompyuterini yaratish orq ...