KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida 2023-yilda axborot texnologiyalari sohasida xizmatlar eksporti hajmi 340 million AQSH dollaridan oshib, 2022-yilga nisbatan qariyb 2,5 baravar o‘sishga erishildi [1]. Ushbu o‘sish dinamikasi mamlakatda yuqori texnologiyali bilim va ko‘nikmalarga bo‘lgan talabning oshishini, jumladan, elektronika va raqamli sxemalar yaratishda fundamental tushuncha hisoblanuvchi ko‘p razryadli summatorlar bo‘yicha chuqur bilimlarni egallash zarurligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida yarimo‘tkazgichlar bozori 2023-yilda 520 milliard AQSH dollariga yetdi va 2030-yilga borib 1 trillion AQSH dollaridan oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa hisoblash qurilmalarining asosiy komponenti bo‘lgan summatorlarning loyihalash va optimallashtirish sohasidagi kadrlarga global talabni kuchaytirmoqda [2]. Shuni hisobga olgan holda, matematik ta’limda ko‘p razryadli summatorlarni o‘qitish metodikalarini takomillashtirish nafaqat milliy raqamli transformatsiya dasturlarini qo‘llab-quvvatlaydi, balki yosh mutaxassislarning xalqaro mehnat bozorida raqobatbardoshligini oshirishga ham xizmat qiladi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa O‘zbekiston ta’lim tizimida, ko‘p razryadli summatorlarni o‘qitishda mavjud bo‘lgan metodologik bo‘shliqlar va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishdagi yetishmovchiliklar bilan belgilanadi. Zamonaviy hisoblash tizimlarining murakkabligi va ularning ishlash prinsipi raqamli sxemalarni tushunishga asoslangan bo‘lsa-da, bugungi kunda ko‘plab o‘quv dasturlari ushbu mavzuga yetarlicha e’tibor bermayapti yoki uni eskirgan usullar bilan o‘rgatmoqda. Natijada, bitiruvchilar zamonaviy elektronika sanoati va IT-infrastrukturasini loyihalash talablariga javob bera oladigan darajadagi amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lmay qolmoqda. Bu esa mamlakatning texnologik suverenitetini ta’minlash va innovatsion iqtisodiyotni qurish yo‘lidagi muhim to‘siqlardan biri hisoblanadi. Ko‘p razryadli summatorlar nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. von Neumann (1945) o‘z ishlarida zamonaviy kompyuter arxitekturasining fundamental tamoyillarini, shu jumladan arifmetik-mantiqiy qurilmalarning asoslarini yaratgan [3]. C. Shannon (1948) o‘zining ma’lumotlar nazariyasi bilan raqamli sxemalarni loyihalashda samaradorlikni oshiri ...