KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda umumtaʼlim maktablarida oʻquvchilarning matematik savodxonlik darajasi PISA xalqaro baholashida oʻrtacha 400 balldan past boʻlishi kutilmoqda, bu esa OECD mamlakatlari oʻrtachasi (482 ball)dan sezilarli darajada orqada [1]. Shu bilan birga, BMTning 2030-yilgacha barqaror rivojlanish maqsadlarida ta’lim sifati va inklyuzivlikni oshirishga alohida urg‘u berilgan bo‘lib, matematika fanini o‘qitish metodikalarini takomillashtirish global kun tartibidagi muhim masalalardan biridir [2]. Ko‘paytirish va bo‘lish amallari matematik bilimlar poydevori hisoblanib, ularni o‘zlashtirish o‘quvchilarning keyingi matematik tushunchalarni (kasrlar, nisbatlar, algebra) o‘rganishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Natijada, ushbu amallarni o‘qitishda qo‘llaniladigan metodikalar samaradorligini oshirish nafaqat akademik yutuqlarni, balki kundalik hayotda va kasbiy faoliyatda matematik savodxonlikni qo‘llash qobiliyatini, ya’ni matematik kompetensiyani shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda ta’lim jarayonida ko‘paytirish va bo‘lish metodikasiga doir mavjud yondashuvlar o‘quvchilarning turli kognitiv qobiliyatlari va o‘rganish uslublarini to‘liq hisobga olmayotgani kuzatilmoqda. Ayniqsa, O‘zbekiston ta’lim tizimida an’anaviy yondashuvlarning ustunligi, interfaol va differensial o‘qitish usullarining yetishmasligi o‘quvchilarda ushbu mavzularni o‘zlashtirishda qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Raqamli texnologiyalarning ta’limga integratsiyasi darajasi pastligi ham metodikalarni takomillashtirish zaruratini kuchaytiradi [3]. Ushbu muammolar o‘z navbatida o‘quvchilarning matematikaga bo‘lgan qiziqishini pasaytirib, ularda matematik bilimlarni chuqur o‘zlashtirishga to‘sqinlik qilmoqda. Shuningdek, O‘zbekistonda PISA testlari natijalari bo‘yicha matematik savodxonlik ko‘rsatkichlari, jumladan, ko‘paytirish va bo‘lishga oid amaliy masalalarni yechish ko‘nikmalaridagi past natijalar, ushbu mavzularni o‘qitish metodikasini fundamental darajada qayta ko‘rib chiqish va zamonaviy talablar asosida takomillashtirish dolzarb ekanligini ko‘rsatmoqda [1]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi. Ko‘paytirish va bo‘lish metodikasi masalalari jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Jerom Bruner (1966) kognitiv nazariyalarni rivojlantirib, bilimlarni qurish jarayonida o‘quvchining faol ishtirokini ta’kidlagan va ko‘payti ...