KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston bank tizimining umumiy aktivlari 2023-yil yakuni bo'yicha 750 trillion so'mga yetdi [1], bu mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 70 foizini tashkil etadi. Shundan 80 foizdan ortig'i davlat ulushiga ega banklar hissasiga to'g'ri keladi, bu esa korporativ boshqaruv samaradorligining nafaqat alohida banklar, balki butun moliyaviy barqarorlik va iqtisodiy o'sish uchun hal qiluvchi ahamiyatini ko'rsatadi [2]. Xususan, global miqyosda moliyaviy xizmatlar sohasidagi korporativ boshqaruvning umumiy bozori hajmi 2023-yilda 20 milliard dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib yillik o'rtacha 9.5% o'sish prognozi bilan 38 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [3], bu bank sektorida ushbu mexanizmlarni takomillashtirishga bo'lgan ehtiyojni yaqqol ko'rsatadi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqamlashtirish davrida korporativ boshqaruvning samarali tizimini joriy etish banklarning barqaror rivojlanishi, investorlar ishonchini qozonishi, shaffoflikni oshirishi va xatarlarni boshqarishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. O'zbekiston bank tizimida hali ham bir qator muammolar mavjud bo'lib, ular orasida davlat ishtirokining yuqoriligi, Nazorat kengashlarining mustaqilligi va professionalizmi darajasining yetarli emasligi, risklarni boshqarish tizimlarining xalqaro standartlarga mos kelmasligi, shuningdek, moliyaviy hisobotlarning shaffofligini oshirish zarurati kabi masalalar dolzarbligini saqlab qolmoqda [4]. Bu omillar bank sektorining investitsion jozibadorligini cheklab, jahon moliyaviy bozorlariga integratsiyalashuvini sekinlashtirishi mumkin, shu bois korporativ boshqaruv amaliyotlarini xalqaro eng yaxshi tajribalar asosida takomillashtirish g'oyasi muhim ahamiyat kasb etadi. Korporativ boshqaruv nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko'plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Adolf Berle va Gardiner Means o'zlarining "The Modern Corporation and Private Property" (1932) asarida korporatsiyalarda egalik va nazoratning ajralishi agentlik muammosini keltirib chiqarishini asoslab berishgan [5]. Maykl Jensen va Uilyam Mekling (1976) agentlik nazariyasini yanada rivojlantirib, menejerlar va aksiyadorlar o'rtasidagi manfaatlar to'qnashuvi hamda ushbu to'qnashuvlarni minimallashtirish yo'llarini nazariy jihatdan asosladilar [6]. Adrian Kler (1998) korporativ boshqaruvning nazariy asoslarini tahlil qilib, uning samaradorligiga ta'sir ...