KURS ISHI

KIRISH Korporativ boshqaruv tizimida minoritar aksiyadorlarning huquqlarini ta'minlash masalasi so'nggi yillarda butun dunyo bo'ylab dolzarblik kasb etmoqda. O'zbekistonda ham ushbu masalaning ahamiyati tobora ortib bormoqda, chunki korporativ munosabatlar rivojlanishi, xususan, aksiyadorlik jamiyatlari sonining ortishi bilan minoritar aksiyadorlarning manfaatlarini himoya qilish mexanizmlariga ehtiyoj kuchaymoqda. O'zR Kapital bozorini rivojlantirish agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuni bo'yicha O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozorida faoliyat yuritayotgan aksiyadorlik jamiyatlari soni 600 dan oshib, ularning umumiy kapitali 150 trillion so'mdan yuqori ekanligi qayd etilgan [1]. Shuningdek, 2022-2023 yillarda fond birjasida savdolar hajmi 25% ga o'sib, 4.8 trillion so'mga yetgan [2], bu esa investorlar, jumladan, minoritar aksiyadorlar ishtirokining faollashganligini ko'rsatadi. Biroq, Xalqaro moliya korporatsiyasining (IFC) 2020-yilgi hisobotida qayd etilishicha, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O'zbekistonda minoritar aksiyadorlar huquqlarini himoya qilish darajasi hali ham yetarli emasligi, bu esa xorijiy va mahalliy investitsiyalarni jalb qilishda to'siq bo'lib qolayotgani ta'kidlangan [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa muhimdir, chunki korporativ boshqaruvning samaradorligi to'g'ridan-to'g'ri kompaniyaning barqaror rivojlanishi va investitsion jozibadorligi bilan bog'liq. Jahon Bankining "Doing Business 2020" hisobotiga ko'ra, O'zbekiston minoritar investorlarni himoya qilish ko'rsatkichi bo'yicha 190 mamlakat orasida 73-o'rinni egallagan bo'lib, bu sohada hali sezilarli takomillashtirish imkoniyatlari mavjudligini ko'rsatadi [4]. Minoritar aksiyadorlarning huquqlari yetarli darajada himoya qilinmagan taqdirda, korporativ nizolar soni ortadi, bu esa kompaniyaning obro'siga salbiy ta'sir ko'rsatib, aksiyadorlik kapitalining qadrsizlanishiga olib kelishi mumkin. Masalan, O'zbekiston Qimmatli qog'ozlar bozorini muvofiqlashtirish va rivojlantirish markazi ma'lumotlariga ko'ra, 2021-2023 yillarda minoritar aksiyadorlar tomonidan taqdim etilgan shikoyatlar soni o'rtacha 15% ga oshgan [5]. Ushbu muammolar investitsiya muhitini yaxshilash va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun minoritar aksiyadorlar huquqlarini ta'minlash mexanizmlarini chuqur tahlil qilish va takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Minorita ...