KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonda aksiyadorlik jamiyatlarining umumiy soni 600 dan oshib, ularning aksiyalar bozori kapitallashuvi 60 trillion so‘mga yaqinlashdi [1]. Tadbirkorlik subyektlari soni esa 650 mingdan ortiqni tashkil etmoqda, bu esa iqtisodiyotda korporativ boshqaruvning ahamiyatini yanada oshiradi [2]. Shunga qaramay, aksiyadorlik jamiyatlarining 80% dan ortig‘ida nazorat paketining bir yoki ikki yirik aksiyador qo‘lida to‘planganligi kuzatiladi [3]. Bu holat miniritar aksiyadorlar, ya’ni umumiy ovoz beruvchi aksiyalarining kichik qismiga egalik qiluvchi shaxslar manfaatlarining himoyasini dolzarb masalaga aylantiradi. Miniritar aksiyadorlarning huquqlari to‘liq ta’minlanmasligi, investitsion muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatishi, kapital bozorining rivojlanishini sekinlashtirishi hamda korporativ nizolarning ko‘payishiga olib kelishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishida miniritar aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirish orqali korporativ boshqaruv tizimini mustahkamlash va investorlar ishonchini oshirish yo‘llari chuqur tahlil qilinadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida aksiyadorlik jamiyatlarining shaffofligi va samarali korporativ boshqaruvi orqali barqaror rivojlanishni ta’minlash ustuvor vazifa hisoblanadi. O‘zbekiston sharoitida, iqtisodiy islohotlarning jadallashuvi va aksiyadorlik jamiyatlarining faoliyati kengayishi fonida, miniritar aksiyadorlar manfaatlarini himoya qilish mexanizmlarida qator hal etilmagan muammolar mavjud. Jumladan, yirik aksiyadorlar va menejment tomonidan qabul qilinadigan qarorlarda miniritar aksiyadorlarning fikrlari yetarlicha inobatga olinmasligi, ularning axborotga ega bo‘lish huquqlarining cheklanishi, dividend siyosatining nomutanosibligi hamda korporativ nazorat mexanizmlarining zaifligi kabilar shular jumlasidandir. Bu muammolar nafaqat kichik investorlarning ishonchini susaytiradi, balki mamlakatning investitsion jozibadorligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, miniritar aksiyadorlar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha samarali qonunchilik va amaliy mexanizmlarni yaratish, korporativ boshqaruv madaniyatini oshirish va shaffoflikni ta’minlash bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Miniritar aksiyadorlar huquqlarini ta’minlash muammosi korporativ boshqaruv sohasida jahon miqyosida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar obyekti bo‘lib kelgan. Adolf Be ...