KURS ISHI

KIRISH Korporativ moliya bugungi kunda jahon iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchlaridan biri hisoblanadi. 2023-yilda global korporativ moliya bozorining hajmi 4.5 trillion AQSH dollariga yetdi va 2028-yilga qadar yillik oʻrtacha 6.8% oʻsish prognoz qilinmoqda [1]. Oʻzbekistonda esa soʻnggi besh yilda korporativ sektorga jalb qilingan investitsiyalar hajmi 2 barobardan ziyodga oshib, 2023-yilda 30 milliard AQSH dollaridan oshdi [2]. Bunda korporativ moliyaning samarali boshqaruvi, investitsiya qarorlari, kapital tuzilmasini optimallashtirish va dividend siyosatini toʻgʻri shakllantirish korxonalar barqaror rivojlanishining asosiy omillaridan boʻlib qolmoqda. Shu sababli, korporativ moliyaning nazariy-metodologik asoslarini chuqur oʻrganish va ularni Oʻzbekiston sharoitiga moslashtirish dolzarb vazifadir. Mavzuning dolzarbligi korporativ sektorning dinamik oʻsishi va global raqobatning kuchayishi bilan belgilanadi. Korxonalar moliyaviy resurslarni jalb qilish, ulardan samarali foydalanish va moliyaviy risklarni boshqarishda tobora murakkab muammolarga duch kelmoqdalar. Xususan, Oʻzbekistonda xalqaro standartlarga mos korporativ boshqaruvni joriy etish, investitsion jozibadorlikni oshirish va kapital bozorini rivojlantirish zarurati korporativ moliyani chuqur tahlil qilishni taqozo etadi. Mamlakatimizda yirik korxonalar va davlat ishtirokidagi kompaniyalarni transformatsiya qilish jarayonlarida moliyaviy barqarorlikni taʼminlash, samaradorlikni oshirish va dividend siyosatini shaffoflashtirish borasida hal etilmagan masalalar mavjud boʻlib, bu ushbu tadqiqotning ahamiyatini yanada oshiradi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha, korporativ moliya nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida koʻplab yetakchi olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Masalan, Merton Miller va Franco Modigliani (1958) oʻzlarining "Miller-Modigliani teoremasi" bilan kapital tuzilmasining firma qiymatiga taʼsiri haqidagi anʼanaviy qarashlarga qarshi chiqib, maʼlum sharoitlarda kapital tuzilmasi firma qiymatiga taʼsir qilmasligini koʻrsatdilar [3]. Harry Markowitz (1952) "Zamonaviy portfel nazariyasi"ni ishlab chiqib, investorlarga risk va daromadlilik oʻrtasidagi oqilona nisbatni topish imkonini berdi [4]. William Sharpe (1964) "Kapital aktivlarni narxlash modeli (CAPM)"ni taqdim etib, qimmatli qogʻozlarning talab qilinadigan daromadlilik darajasini tizimli risk (beta) orqali aniql ...