KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida korporativ nizolar soni so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 12% ga o‘sganligi qayd etilgan bo‘lib, 2023-yilda iqtisodiy sudlarda ko‘rib chiqilgan ishlarning 15% dan ortig‘ini aynan shu turdagi nizolar tashkil etgan [1]. Xususan, O‘zR Oliy sudi ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda korporativ nizolar bo‘yicha 4200 dan ortiq da’vo arizasi kelib tushgan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 4700 dan oshgan [2]. Umumiy da’vo summalari esa yildan yilga ortib bormoqda, bu esa respublika iqtisodiyotidagi korporativ sektorning rivojlanishi va uning murakkablashuvi bilan bevosita bog‘liq. Shu bilan birga, 2023-yilda korporativ nizolar bo‘yicha qo‘llanilgan da’voni ta’minlash choralarining umumiy miqdori 500 milliard so‘mdan oshganligi ma’lumotlarda aks etgan [3]. Xalqaro miqyosda ham korporativ nizolar biznes muhitining ajralmas qismiga aylangan. Masalan, Buyuk Britaniyada 2022-yilda 10 000 dan ortiq korporativ nizo bo‘yicha sud jarayonlari qayd etilgan bo‘lib, ularning umumiy qiymati 10 milliard funt sterlingdan oshgan [4]. AQShda esa har yili 100 000 ga yaqin korporativ nizo bo‘yicha sud jarayonlari boshlanadi va bu mamlakatning umumiy ichki mahsulotining 1-2% ini tashkil etuvchi yuridik xarajatlarga olib keladi [5]. Ushbu raqamlar korporativ nizolarni samarali hal qilish va ularni bartaraf etish mexanizmlarini takomillashtirishning naqadar dolzarb ekanligini ko‘rsatadi. Mavjud tadqiqotlar va amaliyot shuni ko‘rsatadiki, korporativ nizolar bilan bog‘liq muammolar, xususan, da’voni ta’minlash choralarining yetarli darajada tahlil etilmaganligi va ularni qo‘llashda yuzaga kelayotgan moliyaviy hamda protsessual noaniqliklar hali ham hal etilmagan. Natijada, yuridik shaxslarning faoliyati barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi holatlar yuzaga kelmoqda, investitsiya muhiti uchun risklar ortmoqda va umumiy iqtisodiy o‘sish sur’atlari sekinlashishi mumkin. Xususan, da’voni ta’minlash choralarining moliyaviy asoslanmagan holda qo‘llanilishi, ba’zida asosiy biznes jarayonlarining to‘xtashiga yoki kompaniyaning likvidligiga jiddiy zarar yetkazishiga olib kelishi mumkin [6]. Bu esa o‘z navbatida, iqtisodiy protsessual huquq normalarining aniq va shaffof tatbiq etilishi, shuningdek, huquqni qo‘llash amaliyotini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Shunday ekan, korporativ nizolar bo‘yicha ishlarni ko‘rib chiqish amaliyotini har tomonla ...