KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda korporativ boshqaruv amaliyoti va huquqiy tartibga solish tizimining rivojlanishi so'nggi yillarda sezilarli darajada faollashdi, bu esa korporativ shartnomalarning ahamiyatini yanada oshirmoqda. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 24-yanvardagi PF-5635-son Farmoni bilan tasdiqlangan "O'zbekiston Respublikasini 2017-2021 yillarda rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlar strategiyasini "Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili"da amalga oshirishga oid Davlat dasturi"da korporativ boshqaruv samaradorligini oshirish, aksiyadorlar huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirish kabi vazifalar belgilab berilgan [1]. Bu yo'nalishdagi sa'y-harakatlar natijasida O'zbekiston Qimmatli Qog'ozlar Bozori Rivojlanish Ko'rsatkichi (Uzbekistan Capital Market Development Index) 2023-yilda 68 balni tashkil etib, 2020-yildagi 55 balga nisbatan sezilarli o'sishga erishdi [2]. Shuningdek, O'zbekiston fond bozorida aksiyalar savdosi hajmi 2023-yilda qariyb 1,5 trillion so'mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 25% o'sgan [3], bu esa korporativ munosabatlarning murakkablashayotganligini va ularni tartibga solishda shartnomaviy mexanizmlarning muhimligini ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, global korporativ boshqaruv bozori hajmi 2023-yilda 12,5 milliard AQSh dollariga yetgan bo'lib, 2030-yilga borib 25 milliard AQSh dollaridan oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa korporativ shartnomalarning dunyo iqtisodiyotidagi o'rni beqiyos ekanligini anglatadi [4]. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyotidagi tarkibiy o'zgarishlar, davlat ishtirokidagi korxonalarni xususiylashtirish jarayonlari hamda xorijiy investitsiyalarning faollashuvi fonida juda dolzarb sanaladi. Korporativ shartnomalar, xususan aksiyadorlar kelishuvlari va boshqaruv shartnomalari, kompaniya faoliyatining samaradorligini oshirish, manfaatlar to'qnashuvini oldini olish, sarmoyadorlar huquqlarini himoya qilish hamda korporativ nizolarni hal etishda muhim huquqiy vosita hisoblanadi. Biroq, O'zbekiston qonunchiligida korporativ shartnomalarni tartibga solishda hali ham ayrim bo'shliqlar mavjud bo'lib, xalqaro amaliyot va ilg'or tajriba yetarlicha integratsiya qilinmagan. Jumladan, aksiyadorlar kelishuvlarining huquqiy maqomini, ularning ijrosini ta'minlash mexanizmlarini takomillashtirish, shuningdek, korporativ boshqaruvning zam ...