KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida korporativ sektorning umumiy aktivlari 2023-yilda 950 trillion so‘mga yetdi, bu so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 18% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Xususan, sanoat korxonalarining sof foydasi 2022-yilda 125 trillion so‘mga yetib, o‘tgan yilga nisbatan 22% o‘sish qayd etildi [2]. Shu bilan birga, korporatsiyalarning qarz yuki ham oshib bormoqda; bank kreditlari portfeli 2023-yil oxiriga kelib 480 trillion so‘mga yetgan bo‘lib, bu umumiy aktivlarning deyarli yarmidan ko‘pini tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar, korporatsiyalar tomonidan kapital tuzilmasini optimallashtirish, o‘z va qarz mablag‘lari nisbatini samarali boshqarish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish kabi masalalar dolzarb ahamiyat kasb etayotganini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida korporativ obligatsiyalar bozori hajmi 2023-yilda 130 trillion AQSh dollaridan oshdi va ushbu bozorning yillik o'rtacha o'sish sur'ati 8% ni tashkil etmoqda [4]. Shuningdek, O'zbekistonning investitsiya faoliyati hajmi 2023-yilda 400 trillion so'mga yetib, bu iqtisodiy o'sishda korporativ moliyalashtirishning muhim rolini tasdiqlaydi [5]. Korporativ moliyalashtirish masalasi zamonaviy iqtisodiyotda, ayniqsa O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun juda katta ahamiyatga ega. Korporatsiyalarning o‘z va qarz mablag‘laridan samarali foydalanishi ularning raqobatbardoshligini, barqarorligini va investitsion jozibadorligini belgilaydi. Biroq, O'zbekistonda korporatsiyalar kapital tuzilmasini shakllantirishda, ayniqsa qarz mablag‘larini jalb qilishda, hali ham bir qator tizimli muammolar mavjud. Jumladan, bank kreditlariga haddan tashqari bog‘liqlik, qimmatli qog‘ozlar bozorining yetarli darajada rivojlanmaganligi, kichik va o‘rta biznes uchun moliyalashtirish imkoniyatlarining cheklanganligi, moliyaviy risklarni baholash va boshqarish mexanizmlarining takomillashmaganligi shular jumlasidandir. Bu esa korporatsiyalar uchun optimal kapital tuzilmasini topish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash borasida chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlar o‘tkazish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar qimmatli tadqiqotlar olib borganlar. Franco Modigliani va Merton Miller (1958) o‘zlarining mashhur Modigliani-Miller teoremalarida (MM I va MM II) mukammal kapitallar bozorida korporatsiyaning qiymati uning kapital tuzilm ...