KURS ISHI

KIRISH Korxonalarda mahsulot tannarxini kamaytirish masalasi zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda strategik ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 688,7 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lsa-da, ko‘plab sohalarda tannarxning yuqoriligi ichki va tashqi bozorda raqobatbardoshlikni cheklamoqda [1]. Xususan, Oziq-ovqat sanoatida ishlab chiqarish xarajatlari umumiy daromadning o‘rtacha 70-75% ini tashkil etishi [2], bu esa mahsulot narxi va rentabellikka sezilarli taʼsir ko‘rsatishi kuzatiladi. Global miqyosda esa, ishlab chiqarish tannarxini optimallashtirish bozor hajmi 2022-yilda 10,5 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib 23,4 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa ushbu yo‘nalishdagi investitsiyalar va tadqiqotlarning dolzarbligini ko‘rsatadi [3]. Mazkur holat, korxonalarda tannarxni ilmiy asoslangan holda kamaytirish mexanizmlarini joriy etish, resurslardan samarali foydalanish va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash orqali mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish zaruratini kuchaytiradi. Hozirgi global iqtisodiy sharoitlarda resurslar narxining o‘zgaruvchanligi, xomashyo yetkazib berishdagi uzilishlar, energiya taʼminotidagi beqarorliklar va yuqori inflatsiya kabi omillar korxonalarning barqaror faoliyatiga jiddiy tahdid solmoqda. Shu sababli, tannarxni kamaytirish masalasi nafaqat rentabellikni oshirishga, balki korxonaning bozordagi pozitsiyasini mustahkamlash, yangi bozorlarga kirib borish va isteʼmolchilarga arzonroq hamda sifatliroq mahsulotlar taklif etishga xizmat qiladi. O‘zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni yil sayin ortib borayotganini inobatga olsak, 2023-yilda 557,9 mingdan ortiq faol kichik biznes subyektlari qayd etilgan [4], bu esa raqobat muhitining kuchayishi va tannarxni boshqarish samaradorligini oshirishning hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Ushbu muammo yetarli darajada hal etilmaganligi sababli, milliy iqtisodiyotda mahsulot tannarxini kamaytirishga qaratilgan fundamental va amaliy tadqiqotlar o‘tkazish, ilg‘or xorijiy tajribalarni mahalliylashtirish va korxonalarga aniq tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridandir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Maykl Porter (Michael Po ...